مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٠٩
مجـموعه آثار اسـتاد شهيد مطـهری، جلد ١٢، ص ٤٠٩
وحدت نوعی منتها و وحدت نوعی مسافت. پس اختلاف نوعی مسافت یا مبدأ و منتها سبب اختلاف نوعی حرکت میشود.
بنابراین اگر دو حرکت در یک ]نوع[ مسافت باشند (یعنی در یک ]نوع از[ مقوله باشند، مثلا هر دو ]یک نوع از[ حرکتِ أینی باشند) و از یک ]نوع[ مبدأ به سوی یک ]نوع [منتها هم باشند (مثلا هر دو از بالا به پایین یا از پایین به بالا باشند) این دو حرکت واحد بالنوعاند و متعدد شخصی.
اما اگر مبدأ و منتها اختلاف نوعی داشته باشند، ولو مسافتْ واحد باشد اینها دو نوع حرکتند. مثلا اگر در یک نوع مسافت (مثلا هر دو مسافت، خط مستقیم باشد) حرکتی از بالا به پایین باشد و حرکتی از پایین به بالا، اینها دو نوع حرکتند؛ یعنی دو نوع از یک جنسند.
همچنین اگر مبدأ و منتها واحد باشند ولی مسافت متعدد بالنوع باشد باز دو حرکت اختلاف نوعی دارند.
مثال برای حرکتی که مبدأ و منتهای آن واحدند و مسافتْ متعدد بالنوع
در باب جواهر و اعراض بحثی دارند راجع به اینکه آیا خط مستقیم و خط منحنی دو فرد از یک نوعند و نسبت خط به این دو، نسبت نوع به افراد است، یا اینکه این دو، دو نوع از یک جنسند و نسبت خط به آنها نسبت جنس به انواع است؟ نظر آقایان این است که نسبت خط به خط مستقیم و خط منحنی نسبت جنس به انواع است. بنابراین خط مستقیم و خط منحنی دو نوع از خط هستند نه دو صنف از یک نوع.
حال که این مطلب معلوم شد میگوییم: اگر دو جسم از یک مبدأ حرکت کنند و به طرف یک منتها هم بروند ولی یکی روی خط مستقیم برود و دیگری روی خط منحنی، در اینکه اینجا تعدد شخصی هست بحثی نیست، ولی آیا این دو حرکت تعدد نوعی هم دارند؟ مطابق نظر کسانی که خط مستقیم و خط منحنی را دو نوع از خط میدانند اینجا مسافت دو نوع است و چون مسافت دو نوع است این دو حرکت هم دو نوع از حرکتند.
مثال برای حرکتهای کیفی
این مثالها برای حرکتهای أینی بود. برای حرکتهای کیفی هم مثال ذکر میکنند :