مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١١

مجـموعه آثار اسـتاد شهيد مطـهری، جلد ١٢، ص ٢١١

زمان اول و آخر ندارد

جلسه شصت و پنجـم

بسم الله الرحمن الرحیم

فصل ٣٤

فی أنّ الزمان یمتنع ان یکون له طرف موجود[١]

تقریر محل بحث: آیا زمانْ حادث و فانی زمانی است؟

کلمه «موجود» را در عنوان این بحث از آن جهت آورده‌اند که بگویند بحث در طرف و نهایتِ موجود و محقق است نه در طرف و نهایت اعتباری[٢] . اصل مطلب این است :

آیا خود زمانْ حادث و فانی زمانی است یا نه؟

در غیر زمان وقتی می‌گوییم «فلان شیء حادث زمانی است» معنایش این است که وجودش مسبوق به عدم زمانی است و وقتی می‌گوییم «فانی زمانی است» به این معناست که وجودش ملحوق به عدم زمانی است؛ یعنی وقتی می‌گوییم «زید

[١] . اسفار ج ٣، ص ١٤٨ (مرحله ٧، فصل ٣٤).

[٢] . در هر امر متصلی می‌توان نقطه‌ای (مبدئی، بين‌الحدّينی) را اعتبار كرد كه طرف واقع شود. مثلا مانقطه‌ای را به عنوان اول روز و آخر شب اعتبار می‌كنيم و دو قطعه جدا از هم برای زمان فرض می‌كنيمبه نام روز و شب. در اينجا اين‌گونه نيست كه در واقع نقطه‌ای وجود داشته باشد كه ابتدای روز ونهايت شب باشد.