است انسان حرکت ببیند و سکون نبیند؟ مثلا اگر از شصت دقیقه، پنجاه دقیقه در منزلهای بین راه ساکن باشد و مجموع حرکاتش فقط ده دقیقه باشد، آیا باز هم ممکن است چشم نبیند؟

این مطلب با مقایسه دو حرکت بهتر فهمیده می‌شود. دو جسم را در نظر بگیرید که یکی با سرعت ده کیلومتر در ساعت حرکت می‌کند و دیگری با سرعت نور. بنابراین لازم می‌آید که جسم دوم در یک ساعت سی‌هزار برابر جسم اول حرکت کرده باشد و در جهت عکس لازم می‌آید که جسم اول سی‌هزار برابر جسم دوم ساکن باشد. حال بیایید تقسیم کنیم ببینیم در جسم اول چقدر از این یک ساعت به حرکت می‌رسد و چقدر از آن به سکون. ]طبق این مقایسه[ این جسمی که ده کیلومتر را طی کرده است حتی بیش از پنجاه و نه دقیقه و پنجاه و نه ثانیه ساکن بوده و فقط حدود یک ثانیه حرکت می‌کرده. آنوقت آیا می‌توان گفت چشم به خاطر این یک ثانیه، در تمام مدت یک ساعت این جسم را متحرک می‌دیده و آن پنجاه و نه دقیقه و پنجاه و نه ثانیه که ساکن بوده آن را ساکن نمی‌دیده؟! این، یک حرف نامعقول است. پس این نظریه باطل است.

حاشیه علامه طباطبایی

آقای طباطبایی اینجا حاشیه‌ای دارند و می‌فرمایند: «بهتر است در این مسأله از این راه استدلال نشود؛ چون مسأله خطای باصره دایره‌اش آنقدر وسیع است که نمی‌شود به آن اعتماد کرد». البته این مقدار خطای باصره را کسی قائل نیست ولی به هر حال ایشان می‌گویند: بهتر است از همان راهی برویم که در باب حرکت جوهریه وارد شدیم و آن این است :

مقدمه اول: حقیقت «حرکت» خروج شیء از قوه به فعل است و هر مرتبه‌ای از «حرکت» قوه است برای مرتبه بعدی و فعلیت است نسبت به مرتبه قبلی؛ یعنی هرسه مرتبه‌ای از حرکت را که فرض کنیم، مرتبه اول قوه است برای مرتبه دوم، مرتبه دوم قوه است برای مرتبه سوم و فعلیت است برای مرتبه اول، و مرتبه سوم فعلیت است برای مرتبه دوم.

مقدمه دوم: بین قوه و فعلیت یک شیء «عدم» متخلل نمی‌شود، یعنی امکان تخللِ عدم نیست، پس بین دو فعلیت هم تخلل «عدم» محال است؛ چون هر فعلیتی