مطرح می‌شود: «آیا حرکت انتقالی روی خط مستقیم با حرکت وضعی تضاد دارند یا نه؟» و ما قبلا گفته‌ایم که بین حرکات مختلف‌الجنس که در دو مقوله مختلف هستند[١] ، تضاد نیست؛ چون اصلا وجه اشتراکی با یکدیگر ندارند.

پس آنچه قابل بحث است تضاد میان دو حرکت انتقالی است که یکی روی خط مستقیم است و دیگری روی خط منحنی. می‌خواهیم ببینیم آیا همان‌طور که دو حرکت روی خط مستقیم را که یکی صعودی است و دیگری هبوطی، متضاد می‌دانیم، دو حرکت که یکی روی خط مستقیم است و دیگری روی خط منحنی، نیز متضادند؟ معلوم است که هیچ ضرورتی ندارد که حرکت روی خط مستقیم و حرکت روی خط منحنی، از نظر ابتدا و انتها با یکدیگر تخالف داشته باشند و آنچه ابتدای یکی است انتهای دیگری باشد، کما اینکه امکان دارد این دو حرکت، از نظر ابتدا و انتها تخالف داشته باشند. مثلا اگر شیئی از این طرف مسجد به آن طرف روی خط مستقیم حرکت کند و شیء دیگری از همین مبدأ به همان منتها روی خط منحنی حرکت کند[٢] ، در اینجا احتمال اینکه کسی بگوید «این دو حرکت متضادند» خیلی ضعیف است.

حال اگر یک حرکت از مبدئی به منتهایی روی خط مستقیم باشد و حرکت دیگر از آن منتها به این مبدأ روی خط منحنی باشد چطور؟ آیا این دو حرکت، متضادند؟ این مثل این است که بین تهران و قم یک جاده مستقیم وجود داشته باشد و یک جاده غیر مستقیم (مانند کمربندی)، در اینجا اگر اتومبیلی روی جاده مستقیم از قم به تهران برود و اتومبیل دیگری روی جاده غیرمستقیم از تهران به قم بیاید، آیا این دو حرکت به اعتبار اینکه مبدأ و منتهایشان مختلف است، متضادند؟ اینجا باید محل بحث باشد.

بنابراین مقصود از حرکت مستدیره ، حرکت وضعی نیست و همچنین جایی که مبدأ و منتهای دو حرکت یکی باشند، نیز محل بحث نیست. محل بحث جایی است که مبدأ و منتها متخالف باشند و مسیرها نیز مختلف باشند: یکی روی خط مستقیم

[١] . حركت در وضع، حركت در يك مقوله است و حركت روی خط مستقيم، حركت در مقوله ديگریاست.

[٢] . از يك مبدأ به يك منتها، غير متناهی حركت قوسی (حركت روی خط منحنی) قابل فرض است،ولی فقط يك حركت مستقيم قابل فرض است.