صدق نمی‌کند؛ چون شما در تعریف تضاد می‌گویید «بینهما غایة الخلاف» و لهذا در میان رنگها نمی‌گویید «بین زردی و قرمزی تضاد است» چون بین این دو نهایت خلاف نیست، ولی می‌گویید «میان سفیدی و سیاهی تضاد است». در باب سرعت و بطؤ، هر سرعتی را شما در نظر بگیرید بالاتر از آن، سرعتی یافت می‌شود، و نیز هر بطؤی را در نظر بگیرید کمتر از آن هم فرض می‌شود. بنابراین نمی‌توانیم بگوییم بین سرعت و بطؤ تضاد است؛ چون بین این دو، غایت خلاف نیست.

بعد خود آقای طباطبایی نظریه‌ای در باب سرعت و بطؤ دارند که بیان آن را می‌گذاریم برای فصلهای آینده، چون باید روی آن فکر کرد.

مسأله چهارم: مراتب سرعت و بطؤ

مسأله بعد این است: مرحوم آخوند می‌فرماید: حال که قبول کردیم تقابل سرعت و بطؤ تقابل تضاد است و از طرف دیگر در باب تضاد گفته شده است که از جمله احکام متضادین این است که اضداد قابل شدت و ضعف‌اند و مراتب دارند[١] ، باید

ببینیم مراتب سرعت و بطؤ چه مراتبی است. پس باید برای سرعت نهایت مرتبه‌ای قائل شویم و برای بطؤ هم نهایت مرتبه‌ای قائل شویم و این مسأله خیلی مهمی است که مرحوم آخوند به سادگی آن را طرح کرده‌اند و فعلا رد شده‌اند و ما در آینده می‌توانیم در مورد آن بحث کنیم. گفتیم که سرعت نسبت به بطؤ یعنی مسافت را در زمان کمتر طی کردن. مسافت بین زمین تا خورشید را اگر یک لاک پشت بخواهد طی کند زمان وسیعی می‌خواهد، یک اسب دونده در زمان کمتری طی می‌کند، یک اتومبیل در زمان کمتری، یک هواپیما در زمان کمتری، یک آپولو در زمان کمتری، و در میان حرکتهایی که تا الان بشر کشف کرده، حرکت نور زمان کمتری حدود هشت دقیقه و چند ثانیه می‌خواهد.

فلاسفه می‌گویند: ولی سرعتِ بیش از این هم می‌توان فرض کرد و از نظر حرکت نمی‌شود گفت که سرعتِ بیش از این قابل فرض نیست. می‌شود همین حرکت نور را در نصف این مدتِ حدود هشت دقیقه‌ای فرض کرد، می‌شود در ربع این مدت فرض کرد، می‌شود در ثُمن این مدت فرض کرد، می‌شود در یک ثانیه یا

[١] . مثلا سفيدی و سياهی كه متضادين‌اند هر كدام مراتبی دارند.