یک صدم ثانیه فرض کرد، می‌شود... . آیا به حدی می‌رسد؟ اگر زمان به صفر برسد دیگر حرکت وجود ندارد؛ چون حرکت بدون زمان محال است؛ چون زمان یک بُعد حرکت است. شیئی که این مسافت را طی می‌کند هر مقدار حرکت آن کندتر باشد بُعد زمانی‌اش وسیع‌تر است و هر چه تندتر باشد بُعد زمانی‌اش کوچکتر می‌شود، ولی اگر به صفر برسد معنایش این است که بُعد زمانی ندارد و اگر بُعد زمانی نباشد حرکت ندارد. حال آن حداقل زمان ممکن برای حرکت چیست؟

از آن طرف اگر زمان بخواهد بیشتر باشد ]چگونه می‌شود؟[ یک مسافت یک‌متری را در نظر بگیرید که یک شیء در یک دقیقه طی می‌کند. ممکن است حرکت کندتر باشد و در یک ساعت طی کند. باز هم ممکن است کندتر باشد و در یک روز، یک سال، هزار سال، یک میلیون سال یا یک میلیارد سال طی کند. باز هم عقلا قابل فرض است که حرکتی باشد که این یک متر را در زمان بیشتری ـ مثلا هزار میلیارد سال ـ طی کند و حرکت هم حرکت باشد. ولی آیا حرکت می‌تواند در لانهایتْ زمان باشد؟ اگر حرکت را در زمان محدود در نظر بگیرید و آن زمان محدود را میلیاردها میلیارد سال در نظر بگیرید و آن مسافت را هم نه یک متر، بلکه یک سانتی‌متر، یک میلی‌متر، یک هزارم میلی‌متر، یک میلیونم میلی‌متر در نظر بگیرید، یعنی اگر آن بُعد آنقدر طولانی باشد و این بُعد اینقدر کوچک، باز هم قابل فرض است. (همان طور که در آن طرف قابل فرض بود که بعد زمان آنقدر کوچک باشد و بعد مسافت آنقدر وسیع). ولی اگر بخواهیم این بعد زمانی را به لانهایت برسانیم دیگر حرکت منتفی است. پس بطؤ هم، از نظر زمان حدی می‌خواهد؛ یعنی در واقع ]این مطلب [برمی‌گردد به نسبت میان زمان و مسافت که یک نوع تناسبی در کار است.

اینجاست که باب یک مسأله خیلی عمیق و بزرگ باز می‌شود و آن همان مسأله رابطه زمان و مکان (یعنی رابطه مقدار زمانی حرکت و مقدار مسافتی حرکت) است که آیا اینها با یکدیگر هیچ رابطه‌ای ندارند؟ وقتی از این طرف امکان دارد زمان خیلی زیاد باشد و مسافت خیلی کم و از طرف دیگر امکان دارد مسافت خیلی زیاد باشد و زمان خیلی کم، آیا چنین چیزی امکان دارد که اینها بی‌ارتباط با یکدیگر باشند؟ آنوقت باید این طور قبول کنیم که وقتی جسم در مسافت حرکت می‌کند سرعت این حرکت در یک حد معینی می‌تواند باشد نه بیشتر؛ یعنی نسبت میان