مسافت و زمان مقدار معینی می‌تواند باشد. این همان مسأله وحدت زمان و مکان است که امروز به آن رسیده‌اند و آن را نظریه «زَمْکان» نامیده‌اند. ]این نظریه[ نوعی رابطه اتحادی میان زمان و مکان ]قائل است[ و می‌گوید این دو نمی‌توانند از یکدیگر جدا باشند.

حال اولا باید ببینیم این به چه نحو است؟ ثانیا آیا این رابطه زمانی و مکانی به خود جسم (یعنی خود متحرک) و خاصیت جسم مربوط است یا به قوه محرکه؟ امروز بیشتر روی خود متحرک فکر می‌کنند ولی قدمای ما از یک نظر روی قوه محرکه فکر می‌کردند. در فصلهای بعد که تحت عناوین مختلف می‌آید، در باب حرکت قسری و در باب اینکه هر جسمی در باب حرکتْ متناهی‌التأثیر است، تا اندازه‌ای روی این قضیه بحث می‌کنیم.

یک مسأله دیگر باقی ماند که مسأله خوبی هم هست. این مسأله اشکالی است که خواجه نصیر طوسی رضوان الله علیه داشته است و آن را به یکی از علما و حکمای معاصر خودش به نام شمس‌الدین خسروشاهی نوشته است و او نتوانسته جواب درستی بدهد. ملاصدرا رساله کوچکی دارد که جواب سؤالات خواجه نصیر را در آن داده است. اینجا مرحوم آخوند یکی از آن سؤالات را با جواب خودش می‌آورد.