زمان ذی المیل القوی، و نسبت زمان ذی المیل القوی و ذی المیل الضعیف قابل انطباق نباشند. مثلا ممکن است نسبت ذی المیل الضعیف با ذی المیل القوی نسبت عادّ و معدود باشد ولی نسبت ]عدیم المیل با ذی المیل القوی[ نسبت عادّ و معدود نباشد، بنابراین نسبتها با یکدیگر قابل انطباق نیستند و وقتی نسبتها قابل انطباق نباشند پس اصل حساب، درست نیست.

جواب مرحوم آخوند

مرحوم آخوند می‌گوید: هیچ کدام از این ایرادها درست نیست. ]جواب ایشان[ به همان بیانی است که ما در اول گفتیم؛ می‌گویند درست است که قوه خودش اولا و بالذات متقدّر نیست و متصف به زیاده و نقصان نمی‌شود، ولی به اعتبار اثرش که همان حرکت است و به اعتبار زمان حرکت (ازدیاد و نقصان زمان حرکت) و به اعتبار عدد حرکات، متصف به زیاده و نقصان می‌شود. بنابراین ما می‌توانیم دو قوه را با یکدیگر مقایسه کنیم و بسنجیم و فرقی نمی‌کند که میان عدیم المیل و ذی المیل القوی مقایسه کنیم یا میان ذی المیل القوی و ذی‌المیل الضعیف.

خلاصه، این ایرادها ایرادهای درستی نیست. بله، ایراد عمده همان ایرادی است که قبلا صحبتش شد و خلاصه آن ـ که فخر رازی و دیگران به شکل دیگری مطرح کرده‌اندـ این است: این حرفها درست است به شرط اینکه خود حرکت، قطع نظر از معاوق، زمان نداشته باشد. چه مانعی دارد که خود حرکت از آن جهت که حرکت است، مقدار معینی از زمان را بخواهد که این مقدار از زمان در عدیم المیل و ذی المیل القوی و ذی المیل الضعیف محفوظ است. آنوقت اختلاف عدیم المیل با ذی المیل ها، یا اختلاف ذی المیل القوی با ذی المیل الضعیف مربوط می‌شود به وجود و عدم معاوق و مقدار معاوقت. اگر این مطلب را بگوییم، این برهانی که در اینجا اقامه کرده‌اند برهان تمامی نیست. چون این بحث خیلی مفصل است باشد برای بعد.