اما از نظر نقصان مثل اینکه: یک حرکت یک ساعت است، حرکت دیگر نیم ساعت، حرکت دیگر یک ثانیه، تا آنجا که فرض کنیم (البته فرضِ امر محال است) که حرکت در لازَمان صورت بگیرد.

حال می‌گوییم: قوه‌ای که مبدأ حرکت است، به اعتبار حرکت متصف می‌شود به زیاده و نقصان. مثلا دو نفر را در نظر بگیرید که با بازوی خود تیراندازی می‌کنند و یکی از آنها ده تیر می‌تواند بیندازد و بعد از کار می‌افتد و دیگری بیست تیر. آنوقت قوه‌ها را به اعتبار این آثار می‌سنجیم و می‌گوییم: آن که ده تیر می‌اندازد قوه‌اش کمتر است از آن که بیست تیر می‌اندازد.

اما از نظر زمانی: فرض کنید یک کسی می‌تواند نصف روز یکسره راه برود و بعد، از راه رفتن می‌ماند، و کس دیگری می‌تواند یک روز تمام راه برود. در اینجا قهرا آن کسی که می‌تواند یک روز راه برود قوه‌اش بیشتر است از آن کسی که فقط نصف روز می‌تواند راه برود.

نوع دیگر: فرض کنید یک کسی مسافت معینی را در نیم ساعت می‌دود و کس دیگری همان مسافت را در ربع ساعت. اینجا مسافت یکی است ولی زمان متفاوت است، یکی در زمان کمتر طی می‌کند و دیگری در زمان بیشتر[١] . در اینجا آن کسی که یک مسافت معین را در زمان کمتر طی می‌کند شدت و سرعت حرکتش بیشتر است، پس قوه او هم بیشتر است. پس ما شدت یک قوه را با مقیاس سرعت حرکت می‌سنجیم.

پس معلوم شد که قوای جسمانی اگرچه از آن جهت که جوهر است متصف به زیاده و نقصان و تناهی و لاتناهی نمی‌شود ، ولی از جنبه اثرش متصف به زیاده و نقصان و تناهی و لاتناهی می‌شود. «از نظر اثر» ]یعنی :[ از نظر عدد یا از نظر امتداد زمان یا از نظر سرعت و کمی زمان، که هر یک از اینها مقیاسی است برای زیاد و کم بودن حرکت.

آیا قوه جسمانی غیرمتناهی در عالم وجود دارد؟

بعد باید ببینیم آیا قوه جسمانی غیرمتناهی در عالم وجود دارد یا نه[٢] ؟ آیا قوه

[١] . مثل مسابقه‌های دو يا اسب‌دوانی.

[٢] . اين بحث در فصل آينده مطرح می‌شود و آنچه در اينجا ذكر می‌شود مقدمه‌ای است برای آنجا.