است که آنآ فانآ افزایش یا کاهش پیدا می‌کند. وقتی سرعت یک اتومبیل مرتبا افزایش پیدا می‌کند حرکتْ حرکتی است که اشتداد پیدا می‌کند[١] و سرعتش دائما بیشتر می‌شود و سرعت هم غیر از حرکتْ چیز دیگری نیست. حال بعدا بحث می‌کنیم که آیا اسم این را «حرکت در حرکت» بگذاریم یا نه، ولی به هرحال چنین چیزی وجود دارد.

معنی دوم

دیگری چیزی است که آقای طباطبایی اسم آن را «حرکت در حرکت» گذاشته‌اند و اصل مطلب هم درست است چه اسمش را «حرکت در حرکت» بگذاریم چه نگذاریم. این مطلب که مطلب خیلی خوبی است و از مختصات آقای طباطبایی هم هست این است که ایشان می‌گویند: چون ما حرکت جوهریه را اثبات کرده‌ایم می‌گوییم به تبع حرکت جوهر اجبارا در تمام اعراض حرکت هست؛ چون وجود عرض وجود طفیلی و تبعی و غیرمستقل و جلوه‌ای از وجود جوهر است و امکان ندارد که جوهر متغیر باشد و تابعش که عرض است ثابت باشد. بنابراین با ثبوتِ حرکت جوهریه، تمام عالم یکپارچه حرکت است و دیگر لزومی ندارد دنبال این بحث برویم که «آیا در اعراض حرکتی هست یا نه؟». خلاصه همین قدر که حرکت در جوهر را اثبات کردیم حرکت در جمیع اعراض، به تبع حرکت جوهر اثبات شده است.

بعد اگر از ایشان بپرسید: «پس چگونه است که گاهی اشیاءْ حرکت در یک عرض دارند و گاهی ندارند؟ مثلا در حرکت در أین، این جسم گاهی ساکن است و گاهی متحرک، یا این وضع گاهی ثابت است و گاهی متغیر، یا این کمیت گاهی ثابت است و گاهی متغیر، یا این کیفیت گاهی ثابت است و گاهی متغیر؛ اینها را چه می‌گویید؟» ایشان جواب می‌دهند: این حرکتها حرکتهای ثانوی است؛ یعنی در همان وقت که به حسب عرف، جسم ساکن است، چون جوهرْ متغیر است نسبت شیء با مکانش هم بالتبع متغیر است، ولی وقتی که این جسم را جابجا می‌کنید شیءِ

[١] . [و به اصطلاح دارای شتاب است.]