آنکه اگر شما او را صدا نکنید بیدار نمی شود، و اگر اول صدای شما را می‌شنود بعد بیدار می‌شود، می‌گوییم فرق آدم خواب با آدم بیدار این است که آدم خواب نمی‌شنود ولی آدم بیدار می‌شنود.

جواب این است که انسان در عالم خواب، هم می‌شنود هم نمی‌شنود؛ چون انسان در عالم خواب در درجه‌ای از بیداری است و هیچ خوابی به تمام درجه خواب نیست.

پس این چیزها دلیل نمی‌شود بر اینکه انسان در حال خواب هیچ اراده‌ای نداشته باشد تا بگوییم بنابراین نَفَس به کلی از اراده انسان خارج است.

بلکه مرحوم آخوند نظریه دیگری دارد که می‌گوید: اصلا تمام اعمال بدن انسان حتی اعمال قلب ارادی است. ایشان در بعضی جاها این نظریه را مطرح کرده است و ای کاش در اینجا هم بیان می‌کرد!

یک سؤال

اینجا سؤالی مطرح شده است و آن این است: اگر حرکت نبض طبیعی باشد نمی‌شود تکرار شود؛ حرکت طبیعی مثل حرکت سنگ از بالا به پایین، یا ـ به قول قدما ـ حرکت هوا از پایین به بالا، وقتی به مقصد رسید می‌ایستد. پس چرا حرکت نبض تکرار می‌شود؟

جواب

جواب این است: حرکت نبض تکرار می‌شود چون علتش تکرار می‌شود. قلب و جهاز تنفس همه به یکدیگر وابسته‌اند و وقتی هوای کثیف وارد ریه، قلب و خون می‌شود این حرکت پیدا می‌شود تا هوای کثیف را خارج کند، بعد هم دوباره می‌خواهد هوای پاکیزه را وارد کند. این است که علتها تجدید می‌شود معلولها هم تجدید می‌شود.

حرکت بالتسخیر

در اینجا مرحوم آخوند حرف نویی دارد. می‌گوید: «شایسته است یک نوع حرکت دیگر هم اضافه کنیم به نام حرکت تسخیری». این مطلب در کلمات شیخ و امثال او