معاوقت جسم «ب» باشد.) بله، مانعی ندارد. بسیار خوب، ولی اگر چنین چیزی باشد، چون مقدار معاوقت جسم «ج» عُشر مقدار معاوقت جسم «ب» است لازم می‌آید که مقدار زمانی هم که لازم دارد عُشر زمان جسم «ب» باشد؛ یعنی برابر باشد با زمان عدیم المیل (جسم الف) و چنین چیزی محال است؛ چون بالاخره در ذی‌المیل الضعیف، معاوقی هست و محال است که حرکت ذی المعاوق ولو معاوقش ضعیف باشد، از نظر زمان برابر باشد با حرکت عدیم المعاوق.

این برهانی است که اینجا اقامه کرده‌اند و عین همان برهانی است که در باب امتناع خلأ اقامه شده است و نظیر همین اشکالاتی که در اینجا هست در آنجا هم شده است.

اشکال اول

یک اشکال این است: شما در اینجا مغالطه کردید. شما در این دلیل می‌گویید «فرض این است که عدیم‌المیل این مسافت را در یک ثانیه طی کرده». پس معلوم می‌شود «یک ثانیه» زمانی است که به هر حال حرکت این جسم به آن احتیاج دارد و هیچ ربطی به معاوق ندارد. معاوق قوی که مدت حرکت را ده ثانیه کرده است همه ده ثانیه مربوط به معاوقت نیست، بلکه یک ثانیه مربوط به اصل حرکت است و نُه ثانیه دیگر مربوط به معاوقت معاوق. وقتی که نه ثانیه مربوط به معاوقت باشد، اگر ذی المعاوق الضعیف (جسم ج) مقدار معاوقتش عُشر معاوقت ذی المعاوق القوی (جسم ب) باشد به این معناست که معاوقتش عُشر از نُه تاست، نه عُشر از ده تا؛ یعنی ذی المعاوق الضعیف باید مدت زمانش یک ثانیه باشد به علاوه یک دهم از نُه ثانیه. بنابراین لازم نمی‌آید که عدیم المیل با ذی‌المعاوق برابر باشند.

این ایرادی است که به این برهان گرفته شده و ایراد نسبتا قویی هم هست و مرحوم آخوند هم در حرفهای بعدشان به این ایراد توجه دارند.

اشکال دوم

به شکل دیگری هم می‌شود ایراد گرفت که البته کسی به این شکل ایراد نگرفته است. آن شکل دیگر این است: بحث شما راجع به سه امر متناسب بود: زمان، مسافت و سرعت. ما در مورد این سه امر قبول داریم که اگر دو حرکت در دوتا از