است. پس علت مباشر حرکت وضعی فلک خود طبیعت فلک است. حال اگر ثابت کردیم که خود طبیعت فلک یک امر ثابت و قدیم نیست بلکه متغیر است، قهرا و به طریق اَولی این حرکت نیز نمی‌تواند قدیم باشد، پس نمی‌تواند رابط باشد.

پس این که شما می‌گویید «علت حرکتْ قدیم است» صحیح نیست. و بنابراین، مطلب دیگر شما نیز در باب حرکت که می‌گویید «خود حرکت از آن جنبه که حادث است علت است برای اشیاء دیگر» به این شکلی که شما گفتید، به طریق اَولی درست نیست.

حال چرا طبیعت فلک ثابت نیست و متغیر است؟ ادله ایشان بر این مطلب همان ادله حرکت جوهریه است و ادله دیگری نیست.

اشکالی به ایراد چهارم آخوند

اینجا ممکن است کسی به مرحوم آخوند ایراد بگیرد که این اشکال شما، بر مبنای شما درست است نه بر مبنای شیخ، چون شیخ قائل به تغیر در طبیعت فلک نیست. و بلکه ایراد به شما وارد است؛ چون شما که قائل به تغیر در طبیعت فلک هستید، به جهت حرکت جوهریه است و دلیل و برهان شما بر حرکت جوهریه، همان ربط متغیر به ثابت است (یعنی از باب این که رابط متغیرها با ثابت باید متغیر باشد، قائل هستید به این که طبیعت فلک متغیر است)؛ امثال شیخ می‌گویند وقتی حرکت رابط باشد، پس ما دلیل ]بر حرکت جوهریه[ نداریم و ]وقتی حرکت جوهریه ثابت نشد[ وجهی ندارد که طبیعت فلک متغیر باشد.

خلاصه ممکن است کسی این طور ایراد بگیرد که شما در اینجا نوعی مصادره به مطلوب کرده‌اید؛ چون اصلا بحث در همین است که طبایع جوهری و از جمله طبیعت فلکی متغیرند یا متغیر نیستند، و شیخ و امثال او هم اگر قائل به تغیر در طبیعت جوهری بودند ممکن بود در ربط متغیر به ثابت همان حرف شما را بزنند، ولی آنها تغیر در طبیعت جوهری را (چه در فلک و چه در غیر فلک) محال می‌دانند و لذا حرکت وضعی را رابط دانسته‌اند. به عبارت دیگر: شما که قائل به حرکت جوهریه هستید گفته‌اید «طبیعت اشیاء و از آن جمله طبیعت فلک متغیر است» و دلیلتان هم همین ربط متغیر به ثابت است؛ آنها می‌گویند «ما رابطی غیر از این داریم»، و وقتی رابطی غیر از این پیدا شد دلیل شما از درجه اعتبار ساقط است.