بحث درباره تقدم و تأخر بود. عرض کردیم تقدم و تأخر مفهومی فلسفی است که مانند بسیاری از مفاهیم فلسفی دیگر ابتدا خیلی ساده به نظر می‌رسد، ولی وقتی می‌خواهیم آن را تحلیل کنیم، در به دست آوردن معنی آن دچار ابهام و اشکال می‌شویم. اجمالا دیدیم که ذهن در مواردی تقدم و تأخر را درک می‌کند، مثل: تقدم بالمرتبه، تقدم بالطبع، تقدم بالشرف، تقدم بالزمان، و تقدم بالذات و العلیه.

بعد در بحث از اینکه اصلا معنی تقدم و تأخر چیست، گفتیم: امثال شیخ[٢] تقدم و تأخر را این گونه تعریف کردند: اگر دو امر در امری اشتراک داشته باشند و آنچه از این امر

[١] . اسفار ج ٣، ص ٢٥٨ (مرحله ٩ ، فصل ٦).

[٢] . شايد اين مطلب از شيخ شروع شده باشد.