مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧١٠

مجـموعه آثار اسـتاد شهيد مطـهری، جلد ١٢، ص ٧١٠

حال این مسأله مطرح می‌شود: رابطه زمان هر موجودی با زمان عمومی چه رابطه‌ای است؟ آیا رابطه‌ای اتفاقی است؟ یعنی مثلا آیا تقارن زمان من با زمان عمومی عالم اتفاقی است و امکان داشت من با قسمت دیگری از زمان عمومی مقارن باشم؟ مثلا آیا من می‌توانستم در نیمه دوم قرن سیزدهم هجری باشم؟

مسائل دیگر: آیا زمان امری نسبی است یا امری مطلق؟ آیا زمان قابل کم و زیاد شدن است یا نه؟ زمان حرکات عرضی قابل کم و زیاد شدن است؛ یعنی می‌توان زمانشان را کوتاه یا بلند کرد. مثلا سرعت حرکت از قم به تهران را می‌توان کم کرد تا زمانش زیاد شود، و نیز می‌توان سرعت را زیاد کرد تا زمان کوتاه شود. حال آیا در کل عالم، زمان قابل کوتاه شدن و بلند شدن هست یا نه؟

خلاصه، حرکات عرضیه قابل سرعت و بطؤ و کوتاه شدن و بلند شدن زمان هستند، حرکت جوهری چطور؟

اگر یادتان باشد گفتیم که مرحوم آخوند مسأله سرعت و بطؤ را مطرح کرده‌اند و به بعضی مقولات که در آنها سرعت و بطؤ هست اشاره کرده‌اند، ولی بیان نکرده‌اند که آیا در باب حرکت جوهریه هم سرعت و بطؤ فرض می‌شود یا نه؟.