پیدا می‌کند و اگر انقباض و انبساط در کار باشد حرکت، کمّی است. ولی بعضی دیگر می‌گویند: در حرکت نبض انقباض و انبساط در کار نیست، بلکه مثل این است که یک سر نبض در یک جا بند باشد و سر دیگر در جای دیگر و حالتی شبیه قیام و قعود انسان داشته باشد. پس حرکت نبض، وضعی است. البته اینها بحثهایی نیست که مربوط به فیلسوف باشد، بلکه مربوط به علمای طبیعی است.

حرکت تنفس

حرکت تنفس چطور؟ البته حرکت تنفس قابل بحث است. در باب حرکت تنفس بسیاری خیال می‌کنند که این حرکت ارادی نیست و مثل حرکت قلب و نبض یک حرکت طبیعی است، ولی ما می‌بینیم که حرکت تنفس بر خلاف حرکت نبض، به اراده انسان بستگی دارد. اگر انسان بخواهد که نبضش تندتر بزند تندتر نمی‌زند و همچنین اگر بخواهد کندتر بزند یا متوقف شود، ولی تنفس در اختیار انسان است؛ انسان می‌تواند تنفسش را تند یا کند یا عمیق یا مدت محدودی حبس کند. پس تنفس به این مقدار در تحت اراده انسان است.

کسانی که می‌گویند حرکت نَفَس ارادی نیست می‌گویند: انسان در حال خواب و حتی حال بی هوشی[١] هم نفس می‌کشد و این دلیل بر این است که تنفس ارادی نیست.

جوابی که اینجا به این افراد می‌دهند این است که این مقدار مانعی ندارد؛ چون چنین نیست که انسان در حال خواب و حتی بی هوشی تسلط شعور و ادراک بر بدنش به کلی از بین رفته باشد و اساسا غیر مدرک باشد، بلکه انسان در حال خواب هم درجه‌ای از ادراک را دارد و خیلی از کارهای ادراکی در حوزه بدن صورت می‌گیرد.

در همین زمینه گاهی سؤال معما ]گونه‌ای[ مطرح می‌کنند، می‌گویند: وقتی شخصی خواب است و شما او را صدا می‌کنید و بیدار می‌شود، آیا اول بیدار می‌شود بعد صدای شما را می‌شنود، یا اول صدای شما را می‌شنود بعد بیدار می‌شود؟ اگر اول بیدار می‌شود بعد صدای شما را می‌شنود، پس با صدای شما بیدار نشده است و حال

[١] . البته اينها حال بی هوشی را نگفته‌اند.