مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٧٤
مجـموعه آثار اسـتاد شهيد مطـهری، جلد ١٢، ص ٤٧٤
کنیم اگر مصادمات هوا نباشد ]هیچ گاه این سنگ متوقف نمی شود[». اما فضای ما ملأ است نه خلأ و هوا قوهای دارد. وقتی اتومبیل حرکت میکند و شما دستتان را از شیشه بیرون میبرید کاملا مقاومت هوا را در مقابل حرکت دستتان احساس میکنید. وقتی هم که در خیابان راه میرویم همین طور است منتها چون بدن ما به این مقاوم عادت کرده است آن را احساس نمیکنیم همان طور که ماهی مقاومت آب را احساس نمی کند. اگر ما را به خلأ ببرند ناگهان وضع را طور دیگری میبینیم و اگر مقدار قوهای که اینجا برای یک قدم کوچک مصرف میکنیم آنجا به کار ببریم چندین متر آن طرفتر پرتاب میشویم.
خلاصه اینکه سنگی که در هوا پرتاب میکنیم در ملأ حرکت میکند و با مقاومت هوا روبروست. پس ممکن است شما بگویید علت انعدام قوه غریبه قاسر، مقاومت هواست.
در جواب میگویند: مقاومت هوا در حال حرکت وجود دارد، ولی در وقتی که شئ در آن نقطه بالا ساکن است از دو طرف هوا هست و چه به پایین حرکت کند و چه به بالا، در ملأ حرکت میکند. پس مقاومت هوا هم علت انعدام این قوه نیست.
بنابراین لازم میآید این ]قوه غریبه[ باقی باشد. در ابتدا که این سنگ حرکت میکند قوه غریبه قاسره بر طبیعت غلبه دارد[١] و لهذا سنگ به طرف بالا میرود.
کمکم این قوه ضعیف میشود و به نقطهای میرسد که نقطه تعادل است. همین که تعادل برقرار شد، به قول شما باید سکون برقرار شود. وقتی که سکون برقرار شد هوا هم دیگر مقاومت ندارد. دلیلی هم ندارد که قوه قاسر کمتر بشود؛ چون وقتی بالا میرفت مقاومت هوا ضعیفش میکرد، حالا که اینجا ایستاده است مقاومت هوا وجود ندارد که این قوه بخواهد ضعیف شود. پس لازم میآید وقتی سنگ به آن نقطه رسید بایستد و ساکن شود، نه بالا برود و نه پایین بیاید[٢] ]در حالی که میبینیم
[١] . يعنی ضربهای كه شما به سنگ وارد میكنيد از قوه جاذبهای كه در سنگ وجود دارد بيشتر است.
[٢] . سؤال : چرا پايين نيايد؟ شما فرموديد قوه قاسر كم كم ضعيف میشود تا به نقطه تعادل میرسد. وقتیقوه قاسر از بين میرود چرا سنگ پايين نيايد؟استاد : اصلا حرف اين است كه قوه قاسر از بين نرفته است. «به نقطه تعادل میرسد» يعنی قوه قاسر وقوه طبيعت برابر میشوند. در ابتدا قوه قاسر بيشتر از قوه طبيعت است. تدريجا قوه قاسر كم میشود تابا قوه طبيعت برابر میشود؛ آنوقت مثل حلقهای میشود كه دو نيروی متعادل آن را از دو طرفبكشند. پس چون تعادل برقرار است اين سنگ بايد در حال سكون باقی بماند.