آنچه در اینجا ثابت شد این است که هر جزئی عدمش با جزء قبلی توأم است. پس مرحوم آخوند یک نوع عدم تدریجی جزء سابق را بیان کرده‌اند در حالی که این، مقصود نیست.

بیان صحیح مطلب

آنچه مقصود است عدم تدریجی لاحق است و این باید این گونه بیان شود: هر جزئی که موجود می‌شود عدمِ خودش منتفی شده است. پس وجود این جزء مقارن است بـا عدمِ عدم خودش. با آمدن جزء بعدی عدم جزء بعدی منتفی می‌شود و وجود جزء قبلی هم منتفی می‌شود؛ یعنی وجود و حدوث هر جزء بعدی مساوی است با حدوث عدم جزء قبلی. بنابراین همان طور که وجود اجزاء تدریجا پیدا می‌شود عدم لاحق اجزاء هم تدریجا پیدا می‌شود. اگر مطلب را به این بیان بگوییم، درست است.

بیان علامه طباطبایی

آقای طباطبایی در اینجا بحث را روی قوه و فعل برده‌اند. البته برای توضیح حرف مرحوم آخوند باید هم همین طور گفت، ولی ایشان توجه نکرده‌اند که این خلاف آن چیزی است که مرحوم آخوند ابتدائا گفته است.

ایشان می‌گویند راز مطلب این است که حرکت واقعیتی است مرکب از قوه و فعل؛ هر مرتبه‌ای قوه مرتبه بعد است (یعنی عدم مرتبه بعد است) و مرتبه بعد فعلیت مرتبه قبل است؛ یعنی آنچه در مرتبه قبل به حالت قوه و معدوم بود، در مرتبه بعد وجود پیدا می‌کند. باز مرتبه بعد قوه مرتبه بعد است، یعنی عدم مرتبه بعد است، و با آمدن مرتبه بعد فعلیت مرتبه بعد به وجود می‌آید و با آمدن آن فعلیت این عدم منتفی شده.

اشکال به بیان علامه طباطبایی

این بیان هم عدمهای سابق را توجیه می‌کند نه عدم لاحق را، و حال آنکه خود