[١] هردو قديمند. معنی عارض اين نيست كه نبوده و بعد عارض شده، بلكه عارض يعنی آنچه مرتبهوجودی‌اش از معـروض تأخر دارد. سؤال: آيا ترتب اجزاء زمان وهمی نيست؟ يعنی آيا اين گونه نيست كه اين ترتب از نظر ما كه زمانیهستيم وجود داشته باشد؟استاد: خير، وهمی نيست. آيا ما تقدم و تأخر را خيال می‌كنيم؟! اگر می‌گويند «وجود ماوراء طبيعتبر همه مراتب زمان احاطه دارد» معنايش اين نيست كه مراتب زمان تقدم و تأخر ندارند، بلكه به اينمعناست كه ماوراء طبيعت بر همه مراتب آن چيزی كه بعض مراتبش بر بعض ديگر تقدم دارند، احاطهدارد. اگر گفتيم «ميان مراتبْ تقدم و تأخر نيست و موجودی كه محيط بر اين عالم است چون ضعف وجودندارد واقع و نفس‌الامر را آنچنان كه هست درك می‌كند» در اين صورت تقدم و تأخر خيالی می‌شود.ولی در اينجا تقدم و تأخر عين ذات مراتب زمان است و موجودی كه محيط بر اوست با همه مراتبزمان نسبت مساوی دارد.