در مسأله قابل در حرکت جوهریه، بالاخره رسیدیم به این بحث که قابل نسبت به مقبول اثنینیتی ندارد و اگر اثنینیتی هست، تا حد زیادی تحلیلی و عقلی است، مثل جنس و فصل که کثرت تحلیلی و عقلی دارند. اینکه می‌گوییم «اثنینیت عقلی و تحلیلی است» به این معناست که واقعیتی هست که قابلیت دارد این دو معنا از آن انتزاع شود و این انتزاع گزاف و انیاب اغوالی نیست.

بعد به مطلب خیلی خوبی که توجیه کننده بسیاری از مطالب دیگر است رسیدیم، و آن مطلب این بود: درباره توجیه رابطه ماده و صورت از یک جهت، و رابطه صورتهای طولی از جهت دیگر، و همچنین رابطه صورتهای عرضی، دیدگاهها مختلف است. وقتی از دیدگاهِ کثرت نگاه می‌کنیم ماده‌ای می‌بینیم و

[١] . اسفار ج ٣، ص ١٣٨ (مرحله ٧، فصل ٣٣).