مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٧
مجـموعه آثار اسـتاد شهيد مطـهری، جلد ١٢، ص ١٠٧
قِدم زمان
جلسه پنجاه و پنجم
بسم الله الرحمن الرحیم
فصل ٣٢
فی انه لا یتقدم علی ذات الزمان و الحرکة شیء الّا الباری عزّ مجده
این همان عنوانی است که شیخ هم در مباحث طبیعیات شفا ذکر کرده. این بحث را فلاسفه عنوان خاصی دادهاند، شاید هم تعمد داشتهاند که این گونه عنوان بدهند، برای اینکه آنچه که در اینجا مقصود اینهاست برای بسیاری از افهام غیر قابل قبول جلوه میکند، این است که اصل مطلب را میگویند ولی مقصودشان واضح است. چه میخواهند بگویند؟ خلاصه و روح حرفشان تحت عنوان «فی انه لا یتقدم علی الزمان و الحرکة شیء الّا الباری» مسأله قِدم زمان و مسأله قِدم عالم است. در باب حدوث عالم اولا دو مطلب است: یکی این که آیا عالم حادث ذاتی است یا نه، و دیگر اینکه آیا عالم حادث زمانی است یا نه؟ متکلمین میان حادث ذاتی و حادث زمانی تفکیک نمیکنند، میگویند اگر شیء حادث زمانی بود حادث ذاتی هم هست، اگر شیء حادث زمانی نبود و قدیم زمانی بود قدیم ذاتی هم هست، اینها از یکدیگر تفکیکپذیر نیست، برای اینکه آنها مناط احتیاج به علت را حدوث میدانند، میگویند اگر شیئی حدوث زمانی نداشته باشد بینیاز از علت است، وقتی