در خلال بحثهای مربوط به زمان، بحث «آن» را مطرح کرده‌اند. بحثهای قوه و فعل، ما را به مباحث حرکت کشاند و مباحث حرکت ما را به مبحث زمان کشاند و مبحث زمان ما را به مبحث «آن» کشانده است.

معانی «آن»

می‌فرمایند: «آن» دارای دو معنی است: یکی معنایی که فرع زمان و صفت برای زمان است، و دیگری معنایی که زمان فرع آن است[٢] .

حق این بود که ایشان در اینجا برای «آن» سه معنی ذکر می‌کردند، ولی شاید

[١] . اسفار ج ٣، ص ١٦٦ (مرحله ٧، فصل ٣٦).

[٢] . تفصيل اين دو معنا بعدا روشن خواهد شد. «آن» به معنای دوم ـ كه زمان فرع بر آن است و به تعبيرديگر: راسم و سازنده زمان است ـ در آخر فصل در پنج شش سطر بيان می‌شود. نظريات مرحومآخوند در باب «آن» به معنای دوم (به اصطلاح: «آنِ» سيال) چندان هماهنگ نيست.