و كلمات بسيارى كه در مدح و ثناى كافى گفته شده است و اين نوشته گنجايش ذكر آن را ندارد. نجاشى در شرح حال كلينى مى نويسد: «محمد بن يعقوب بن إسحاق، ابو جعفر كلينى (علّان كلينى رازى، دايى او بود) بزرگ علماى اماميه در عصر خود در رى، و موثق ترين و دقيق ترين آنها در نقل حديث بود، كتاب عظيم كافى را در بيست سال نوشت. كتاب هاى موجود در كافى عبارتند از: كتاب العقل، كتاب فضل العلم تا سى و يك كتاب». [١] صاحب لؤلؤة البحرين از بعضى از مشايخ متأخر خود مى نويسد: «تعداد احاديث كافى شانزده هزار و صد و نود و نه حديث است، تعداد احاديث صحيح آن (به اصطلاح متأخرين) پنج هزار و هفتاد و دو حديث، تعداد احاديث حَسَن، صد و چهل و چهار، تعداد احاديث موثق، هزار و صد و هجده، تعداد احاديث قوى، سيصد و دو، تعداد احاديث ضعيف، نه هزار و چهارصد و هشتاد و پنج حديث است». [٢] محقق متتبع محدث نورى بعد از نقل اين كلام، مى گويد: «ظاهرا منظور از قوى، حديثى است كه تمام و يا بعضى از راويان آن، ممدوح غير امامى باشند و در سلسله سند حديث، راوى ضعيف وجود نداشته باشد». [٣] شهيد در ذكرى مى گويد: «اخبار كافى از اخبار تمامى صحاح سته (از اهل سنت) بيشتر است، و تعداد كتاب هاى موجود در آن، سى و دو كتاب است». [٤] در كشف الظنون به نقل از حافظ بن حجر آمده است: «آن گونه كه من تحقيق كرده ام، تعداد احاديث صحيح بخارى، همراه با احاديث تكرارى، به جز احاديثى كه تعليقه و تابع احاديث ديگر محسوب مى شوند، هفت هزار و سيصد و نود و هفت

[١] فهرس النجاشى، شماره ١٠٢٦.[٢] لؤلؤة البحرين، محدث بحرانى، چاپ قديم فاقد صفحه شمارى، در احوال شيخ كلينى. وى بعد از اين تعداد كتاب هاى ساير كتب ثلاثه را ذكر مى كند. تعداد احاديث كافى طبق ارقامى كه او در كتابش براى تعداد روايات صحيح، حسن و ... ذكر مى كند، پس از جمع كردن آنها با هم، ٧٨ حديث كمتر از تعداد مجموع احاديث است كه اول ذكر كرده است. دقت كنيد.[٣] مستدرك الوسائل، ج ٣، فايده چهارم، ص ٥٤١.[٤] الذكرى، ص ٦.