كه در اين كار تأخيرى روا دارند. [١] ٤. احمد بن محمد بن موسى محدث و عالم مشهور قم ـ كه رئيس علماى شهر خود بوده است ـ مى گويد: در جستجوى حديث به كوفه رفتم. در آن جا حسن بن على وشاء را ملاقات كردم كه يكى از اصحاب امام رضا عليه السلام بود. از او خواستم كتاب علاء بن رزين و أبان بن عثمان را بر من املاء كند. او مى گفت: من در اين مسجد نهصد نفر از مشايخ حديث را درك كرده ام كه همگى مى گفتند: حدثنى جعفر بن محمد، يعنى: جعفر بن محمد امام صادق عليه السلام به من چنين گفت. [٢]

تعريف اصل

محقق بهبهانى ـ كه سرآمد فقها و محققان شيعه در سده دوازدهم هجرى است ـ مى گويد: «اصل عبارت است از رساله اى كه نويسنده آن، احاديث آن را شخصا از امام عليه السلام شنيده باشد، يا از روايت كننده اى كه او شخصا از امام استماع كرده باشد، يعنى واسطه ديگرى در كار نباشد و از كتاب يا اصل ديگرى نقل نشده باشد.» [٣] به همين دليل «اصل»، از اهميت فوق العاده اى برخوردار است.

عقيده علما در باب اصول و راويان آنها

در اين جا، آنچه را علماى بزرگ اماميه درباره اصول و راويان آنها گفته اند، مى آوريم تا اسباب نتيجه گيرى نهايى فراهم آيد. ١. شيخ مفيد (م ٤١٣ هجرى) ـ بنابر آنچه در آغاز كتاب معالم العلماء، از او نقل مى كند ـ در اين باره مى گويد: از عهد اميرالمؤمنين تا زمان امام حسن عسكرى عليه السلام ، شيعه اماميه چهارصد كتاب تأليف نمود. و اين است معناى سخن ايشان كه مى گويند: براى او اصلى است. [٤]

[١] همان مدرك.[٢] سير حديث در اسلام، ص ٢٤ و ٢٥.[٣] الذريعة الى تصانيف الشيعة، ج ٢، ص ١٢٦.[٤] وسائل الشيعة، ج ٢٠، ص ٧٢.