القائمه التى عليها العمل» [١] مى افزايد: و قد يسر اللّه ـ و له الحمد ـ تأليف ما سألت، و ارجوأن يكون بحيث توخيت. فمهما كان فيه من تقصير، فلم تقصر نيتنا فى اهداء النصيحه، اذ كانت واجبة لإخواننا و أهل ملتنا. [٢] در اين عبارت، شيخ كلينى خداوند را شكر مى كند كه توفيق تأليفى را مطابق با خواسته سائل به وى عطاكرده است، بنابراين وى احاديث كتاب را «صحيحه» مى داند. از سوى ديگر عبارت فوق با توجه به افعال ماضى كه در آن به كار رفته، تقريبا صريح در اين معناست كه پس از نگارش كتاب و پايان آن، به رشته تحرير در آمده، پس اين احتمال كه مؤلف از تصميم خود بر گشته يا از هدف تأليف در هنگام نگارش غفلت ورزيده باشد، در كار نيست. بنابراين به توجه به شهادت مؤلف به صحت احاديث كتاب، بايد احاديث آن را معتبر دانست.

بررسى دليل پنجم

درباره اين دليل اشكالاتى مطرح است كه برخى اصل شهادت شيخ كلينى به اعتبار تمام احاديث كتاب را زير سؤال مى برد و برخى اعتبار شهادت كلينى را براى ديگران دشوار مى سازد، مرحوم محدث نورى اين اشكالات را طرح كرده، پاسخ مى دهد. ما نيز در دو مرحله بحث را دنبال مى كنيم. مرحله اول: بحث صغروى (آيا كلينى به اعتبار تمامى احاديث كافى شهادت داده است؟) برخى اين اشكال را طرح كرده اند كه شهادت بايد با الفاظ جزمى صورت گرفته باشد، ولى در اين عبارت كلمه «ارجو» (اميدوارم) به كار رفته كه حاكى از ترديد مؤلف مى باشد، لذا نمى توان گفتار كلينى را شهادت به شمار آورد. در پاسخ اين اشكال، مرحوم محدث نورى سخنانى آورده [٣] كه مى توان آن را با اين

[١] كافى، ج ١، ص ٨.[٢] كافى، ج ١، ص ٩.[٣] خاتمه مستدرك، ج ٣ (مستدرك، ج ٢١) ص ٤٩٠.