است و شايد مهاجرت كلينى به بغداد، براى ملاحظه بعضى از اصول و تصحيح و تهذيب كتابش بوده باشد. ٦. بسيارى از دانشمندان و محدثان بزرگ اسلامى تصريح كرده اند كه مجموعه اصول اربعمأه در كتب اربعه و على الخصوص كافى گرد آمده است و حتى يكى از دلائل اندراس آن اصول، تأليف اين كتاب بوده است، چنان كه شهيد ثانى (مقتول به سال ٩٦٥) در شرح رساله درايه خود مى فرمايد: امر متقدمين به چهارصد كتاب استقرار داشت كه آنها را اصول مى ناميدند و اعتماد شيعه بر آن اصول بود. سپس برخى از آنها را روزگار پراكنده ساخت. گروهى از دانشمندان، آن اصول را در كتاب هاى مخصوصى به منظور سهولت دسترسى خلاصه نمودند. بهترين اين خلاصه ها، كتاب كافى تأليف محمد بن يعقوب كلينى و كتاب تهذيب شيخ طوسى است. [١] شيخ بهايى (م ١٠٣١ هجرى) در خاتمه وجيزه مى نويسد: قدماى محدثين ـ رضى اللّه عنهم ـ احاديثى كه از ائمه ما ـ سلام اللّه عليهم ـ به ايشان رسيده بود، در چهارصد كتاب به نام «اصول» جمع نمودند. بعد از آن، برخى از متأخرين ـ شكر اللّه سعيهم ـ متصدى جمع اين كتب و مرتب كردن آنها شدند، تا به آسانى در اختيار جويندگان اخبار قرار گيرد. پس كتاب هاى مبسوط و مبوب و اصولى مضبوط و مهذّب با اسانيد متصله به اهل عصمت ـ سلام اللّه عليهم ـ هم چون كتاب كافى، من لا يحضره الفقيه، تهذيب، استبصار، مدينة العلم، الخصال، امالى، عيون أخبار الرضا عليه السلام و غيره را تأليف نمودند. [٢] مؤلف كتاب دفاع عن الكافى درباره فراهم آمدن اصول اربعمأه در كتاب كلينى مى نويسد: وبعد ظهور الكافى اضمحلت حاجة الشيعة الى تلك الاصول الاربعمأئة لوجود مادتها مرتبة مبوبة فى ذلك الكتاب. [٣]

[١] الدرايه.[٢] وجيزه، ص ١٨٣ و ١٨٤.[٣] دفاع عن الكافى، ج ١، ص ٢٧.