صدوق، ثقة الاسلام، مقبول طوايف مردم، بزرگوارى كه خاصّ و عام او را مدح كرده اند، محمد بن يعقوب كلينى كه خداوند او را با ائمه كرام محشور فرمايد، زيرا كافى اضبط اصول و جامع ترين كتاب هاى فرقه ناجيه و بزرگ ترين آنهاست. [١] مولا محسن فيض كاشانى مى نويسد: كافى شريف ترين و موثق ترين و تمام ترين و جامع ترين آنهاست، به دليل آن كه اصول را در بر دارد و فاقد زوائد و نواقص است. ٤. به تصريح علماى رجال، اصول اربعمأه نزد طبقه شاگردان كلينى بوده است و اگر كلينى، اصلى از اصول را در اختيار نداشته به آسانى مى توانسته بدان دسترسى يابد. چنان كه شيخ طوسى درباره تلعكبرى مى گويد: هارون بن موسى تلعكبرى كه كنيه اش ابو محمد است جليل القدر، عظيم المنزله بسيار روايت، بى نظير و موثق است و تمامى اصول و مصنفات را روايت مى كند. وى در سال ٣٣٥ هجرى وفات نمود. مرحوم نورى در خاتمه مستدرك الوسائل مى نويسد: تمام اصول نزد ابو محمد هارون بن موسى تلعكبرى موجود بوده است، او تمامى آنها را به طرق خود روايت مى كند و او از رجال و شاگردان كلينى بوده است. اكثر آن اصول نزد حميد بن زياد از مشايخ كلينى نيز ـ وجود داشته است. پس اگر آن اصول نزد ايشان بوده است، درباره كلينى چه بايد گفت كه او به داشتن آن اصول سزاوارتر است، زيرا او شيخ الطائفه و مرجع ايشان و دانشمند بى دليل اين صناعت بوده است. [٢] ٥. به تصريح علماى رجال، اصول اربعمأه نزد طبقه مشايخ كلينى بوده است و كلينى به سادگى مى توانسته بدانها دسترسى داشته باشد، چنان كه شيخ طوسى در كتاب فهرست درباره حميد بن زياد مى نويسد: او ثقه است، و كتاب هاى بسيارى تصنيف نمود و بيشتر اصول اربعمأه را روايت كرد، و خود به تعداد آن اصول، تأليف دارد. [٣] از آنچه شيخ طوسى در ترجمه حميد بن زياد گفته است، بر مى آيد كه بيشتر اصول اربعمأه در زمان حميد و نزد او موجود بوده

[١] همان مدرك، ص ١١٧.[٢] مستدرك الوسائل، محدث نورى، ج ٣، ص ٥٣٨.[٣] الفهرست، ص ١١٨.