شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٩٧ - ٣٩١٥ آفة الايمان الشرك
[حرف الف بلفظ «آفة»]
(از آنچه وارد شده از سخنان حكمت آميز حضرت امير المؤمنين على بن ابى طالب ٧ در حرف الف بلفظ «آفة».
فرموده آن حضرت ٧:)
٣٩١٥ آفة الايمان الشرك.
آفت ايمان شرك است «آفت چيزى» چيزى است كه هر گاه او عارض آن شود فاسد شود و «شرك» اسم كفر مقابل ايمان است پس اگر «ايمان» مجرد تصديق و اعتقاد باشد شرك بمعنى عدم تصديق و اعتقاد باشد و اگر ايمان عبارت از تصديق بدل و عدم انكار بزبان باشد شرك يا بعدم تصديق باشد و يا بانكار بزبان هر چند تصديق بدل باشد و اگر «ايمان» تصديق بدل باشد باقرار بزبان «شرك» يا بعدم تصديق باشد و يا بعدم اقرار بزبان، و اگر «ايمان» عبارت از تصديق بدل و اقرار بزبان و اطاعت باركان باشد شرك باخلال بيكى از آنها باشد، و گاه است كه شرك بر خصوص شريك قرار دادن از براى حق تعالى اطلاق مىشود و بر هر تقدير «بودن شرك آفت ايمان بمعنى فاسد كننده» امرى است ظاهر و محتاج ببيان نيست مگر اين كه مراد به [شرك]، شرك خفى باشد كه آن رياست كه بمنزله شريك قرار دادن از براى خداست و مراد اين باشد كه آفت ايمان اين است كه مؤمن در عبادتى ريا كند و نيت او در آن خالص از براى خدا نباشد بلكه ديدن كسى يا شنيدن او منظور باشد خواه مستقل باشد آن معنى در آن يا آميخته باشد نيت او بآن. و ممكن است كه مراد اين باشد كه آفت ايمان شرك است يعنى بغير شرك آفتى ندارد و چيزى نيست كه آن را فاسد كند بغير اين كه صاحب آن كفر آورد و ايمان از او زايل گردد، و بنا بر اين مراد بشرك مطلق كفر است كه مقابل ايمان باشد چنانكه اولا مذكور شد.