شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٢١٢ - ٤٢٣٩ بالصدقة تفسح الآجال
٤٢٣٩ بالصدقة تفسح[١] الآجال.
بتصدق وسعت مىيابد اجلها يعنى مدت عمرها و اين بنا بر آنست كه حق تعالى گاه هست كه تقدير كرده كه مدت عمر كسى فلان قدر باشد اگر تصدق نكند و فلان قدر زياد شود اگر تصدق كند پس در آن صورت اگر تصدق كند عمر او وسعت يابد يعنى زياد شود بر آن قدرى كه از براى او تقدير شده بود بشرط عدم تصدق و همچنين در دعا و مانند آنها از آنچه وارد شده كه گاهى باعث زيادتى عمر مىگردد.
و اين معنى يعنى زيادشدن عمر گاهى بسبب تصدق در احاديث بسيار وارد شده مثل آنچه در حديث معتبر آمده كه يهودئى بر حضرت پيغمبر ٦ گذشته گفت: السام عليك، حضرت در جواب فرمود: عليك، اصحاب عرض كردند كه اين يهودى جز اين نيست كه سلام كرد بر تو بمرگ يعنى بجاى سلام سام گفت و سام بمعنى مرگ است يعنى مرگ بر تو باد، حضرت فرمود كه: من هم همچنان بر او برگردانيدم، بعد از آن حضرت فرمود كه: اين يهودى را مىگزد مارى سياه در پشت گردنش، پس مىكشد او را، بعد از آن يهودى رفت و هيمه بسيار جمع كرده برداشته بزودى برگشت آن گاه حضرت رسول- ٦- باو گفت: بگذار اين هيمه را، پس چون گذاشت ديدند كه مار سياهى در ميان هيمه است و دندان گذاشته بر چوبى حضرت فرمود كه: اى يهودى چه عمل كرده امروز؟- گفت: عملى نكرده ام مگر اين هيمه را كه برداشتهام و با من دو نان بود يكى را خوردم و ديگرى را بر مسكينى تصدق نمودم، پس حضرت فرمود كه: بآن نان دفع كرده الله تعالى از او، و فرمود كه: بدرستى كه صدقه دفع ميكند مردن بد را از آدمى، و در بعضى نسخهها «تفسخ» بخاى نقطه دار است و بنا بر اين ترجمه اين است كه بتصدق فسخ كرده مىشود اجلها، و ظاهرتر بنا بر اين اين است كه: اجل بمعنى وقت مرگ باشد نه مدت عمر چنانكه در نسخه اول مذكور شد يعنى فسخ كرده
[١] - در أقرب الموارد گفته:« فسح المكان كنصر فساحة وسع فهو فسيح( تا آخر كلام او)».