شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٢٠٢ - ٤٢٠٣ بكثرة الجزع تعظم الفجيعة
٤٢٠١ بالرفق تتم المروءة.
بمهربانى تمام مىشود مروت يعنى مردى يا آدميت يعنى تا كسى با مردم بلطف و مهربانى سلوك نكند مردى يا آدميت او تمام نباشد و ناقص باشد.
٤٢٠٢ بكثرة المن تكدر الصنيعة.
بسيارى منت گذاشتن تيره و ناصاف شود احسان، مراد تيرگى و ناصافى زياد است و اگر نه بأصل منت گذاشتن نيز هر چند بسيار نباشد احسان تيره و ناصاف گردد چنانكه قبل از اين مذكور شد كه: «بالمن يكدر الاحسان» بمنت گذاشتن تيره مىگردد احسان، و ممكن است كه ذكر [بسيار] در اين فقره مباركه با ضميمه آن فقره اشاره باشد باين كه هر قدر منت كه بگذارند بر آن كس بسيار است و بسيار گران است، و ممكن است كه ذكر [بسيار] در اينجا اشاره باشد باين كه اصل احسان منتى را لازم دارد و منفك از آن نتواند شد و غرض منع از منتگذاشتن زياد بر آن است كه منت بسيار عبارت از آن است.
٤٢٠٣ بكثرة الجزع تعظم الفجيعة.
ببسيارى جزع و ناشكيبائى بزرگ مىگردد مصيبت يا باعتبار اين كه الم و مكروه بىتابى و قلق و اضطراب و شماتت مردم نيز اضافه الم آن مصيبت گردد، يا باعتبار اين كه با وجود صبر حق تعالى الم مصيبت را سهل و هموار گرداند، و با بى صبرى عظيم گرداند، و يا باعتبار اين كه بى صبرى باعث اين شود كه آن مصيبت مصيبت ديگر از پى آورد چنانكه از بعضى احاديث ظاهر مىشود و مكرر مذكور شد، و يا باعتبار اين كه باعث حبط اجر و ثواب آن يا نقص آن مىگردد اگر باعث وزر و وبال نشود و كافى است همين در بزرگ شدن مصيبت.