شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ١٣٤ - ٤٠٥٣ اذا قويت الامانة كثر الصدق
٤٠٥١ اذا اردت ان تطاع فاسئل ما يستطاع.
هرگاه خواهى كه اطاعت كرده شوى پس سؤال كن آنچه را استطاعت آن باشد ممكن است خطاب بحكام و امرا باشد و مراد اين باشد كه اگر خواهيد كه رعايا خوب اطاعت شما بكنند پس طلب مكنيد از ايشان مگر كارى چند را كه استطاعت آن داشته باشند و تكاليف شاقه دشوار بايشان مكنيد و لفظ سؤال كه موضوع است از براى طلب ادنى از اعلى اشاره باين كه طلب آنچه را كه استطاعت آن دارند نفرمايد كه بعنوان سؤال باشد و بمنزله طلب ادنى از اعلى نه بطريق امر و فرمان و ظاهرست كه سلوك امرا و حكام با رعيت بر اين دستور باعث اين مىشود كه ايشان بدل و جان اطاعت او كنند و فرمان او برند، و ممكن است كه خطاب بجمعى باشد كه از مردم طلب حاجات كنند و غرض نصيحت ايشان باشد باين كه اگر خواهيد كه اطاعت كرده شويد يعنى حاجت شما برآورده شود و رد نشود پس سؤال كنيد آنچه را استطاعت آن باشد يعنى آن كسى كه سؤال از او مىشود بآسانى قادر بر آن باشد و دشوار بر او نباشد و بنا بر اين مراد مجرد دلالت بر اينست كه اگر خواهيد كه مطالب شما رد نشود تكليف شاق بكسى مكنيد كه غالب اينست كه برآورده نمىشود و رد مىشود نه اين كه غير شاق البته رد نمىشود، و ممكن است كه اگر كسى التزام اين كند كه هرگز تكليف شاق بكسى نكند و مواظبت بر اين معنى نمايد آنچه سؤال كند هرگز رد نشود و الله تعالى يعلم، و پوشيده نيست كه بنا بر معنى دوم در لفظ [تطاع] ارتكاب تكلفى بايد چنانكه در هر دو معنى در لفظ «يستطاع».
٤٠٥٢ اذا حسن الخلق لطف النطق.
هرگاه نيكو باشد خو نرم باشد گفتگو پس كسى كه سخن درشت گويد نشان بد خوئى اوست.
٤٠٥٣ اذا قويت الامانة كثر الصدق.