شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٢٩٧ - ٤٥٢٩ تعلموا العلم تعرفوا به، و اعملوا به تكونو من اهله
مر ترا، و استقصا كن بر آن تا بىنياز گردى از استقصاى غير تو. بر تو مراد به «طلب كردن از نفس واجبها را» اين است كه همه آنها را از او طلب كند و بحساب آنها برسد تا آنچه را كرده باشد كرده باشد، و آنچه را نكرده باشد تدارك كند تا از عهده تمام آنها بيرون آيد.
و «ايمن گردى از طلب كردن غير تو» يعنى از طلب كردن در روز قيامت، چه هرگاه كسى خود بحساب خود رسيده باشد و داند كه باقى ندارد ايمن مىشود از روز حساب و باكى نخواهد داشت از آن. و «استقصاء» بمعنى بنهايت رساندن است و اين بمنزله تأكيد سابق است يعنى بنهايت برسان بر نفس پرسش او را و از خرد و بزرگ آنچه واجب است بر او پرسش كن تا هر چه را كه نكرده باشد تدارك كند پيش از اين كه غير تو بنهايت برساند پرسش را از تو، يعنى پيش از اين كه در روز حساب از همه آنها پرسش كنند از تو، و هر چه را نكرده باشى چاره نتوانى كرد از براى آن.
٤٥٢٧ ترك الشهوات افضل عبادة و اجمل عادة.
واگذاشتن خواهشها افزونتر عبادتى است و زيباتر عادتى. يعنى خويى و خصلتى كه عادت بآن شده باشد.
٤٥٢٨ تجاوز مع القدرة و احسن مع الدولة تكمل لك السيادة.
در گذر با توانائى، و احسان كن با دولت، تا تمام گردد از براى تو بزرگى. يعنى در گذر از تقصيرات و گناهان مردم با وجود قدرت و توانائى بر انتقام و تقييد باين باعتبار اينست كه بزرگى در عفوى است كه با قدرت بر انتقام باشد و اگر نه او ناچار در خواهد گذشت و بزرگى در آن نباشد، و تقييد احسان كردن بوقت دولت باعتبار اينست كه احسان در آن وقت لازم است و اگر نكند بزرگى او تمام نباشد، و كسى را كه دولت نباشد احسان كردن او در كار نيست و اگر نكند باعث نقص او نمىشود.
٤٥٢٩ تعلموا العلم تعرفوا به، و اعملوا به تكونو من اهله.