شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٥١ - ٥٠٦٨ خالقوا الناس باخلاقهم و زايلوهم فى الاعمال
و بهر نحو كه خواهد تصرف كند در آن پس بايد كه شتاب كنيد شما در كردن عملهاى خير تا اين كه رها سازيد گردنهاى خود را پيش از اين كه نفسهاى شما در گرو حق تعالى بمانند، يعنى پيش از اين كه اجل در رسد و شما كارى نكرده باشيد كه بسبب آن نفسها را از گرو در آورده باشيد، پس برويد و آنها در گرو مانده باشند و مستحق عذاب و عقاب باشند.
٥٠٦٦ خض الغمرات الى الحق حيث كان.
داخل شو سختيها را بسوى حق هر جا كه بوده باشد يعنى از براى رسيدن بحقى خود را در شدايد و سختيها بينداز هرجا كه بوده باشد آن حق، مراد به «حق» هر علميست از علوم حقه دينيه، يا أعم از آن و از هر عمل واجبى نيز.
٥٠٦٧ خوض الناس فى الشىء مقدمة الكائن.
فرو رفتن مردم در چيزى پيشرو امريست كه بوده باشد، مراد اينست كه هرگاه مردم بفكر چيزى افتند و خبر دهند كه چنان شده بى اين كه آن شده باشد، اين در اغلب- اوقات مقدمه وقوع آنست و نشان اينست كه بزودى واقع خواهد شد و بآن اعتبار در دلهاى ايشان افتاده و از آن خبر مىدهند چنانكه نقل شده نيز از آن حضرت صلوات الله و سلامه عليه كه فرموده: «ارجاف[١] العامة بالشىء من مقدمات كونه» يعنى باراجيف گفتن عوام چيزى را از جمله مقدمات بودن آن چيزست.
٥٠٦٨ خالقوا الناس باخلاقهم و زايلوهم فى الاعمال.
[١] - در اقرب الموارد گفته:« أرجف القوم خاشوا فى الاخبار السيئة و ذكر الفتن على ان يوقعوا فى الناس الاضطراب من غير ان يصح عندهم شيء، و فى القرآن: و المرجفون فى المدينة، و منه، اذا وقعت المخاويف كثرت الاراجيف، و القوم فى الشيء و بالشىء خاضوا فيه».
و در منتهى الارب گفته:« أرجف القوم خوض كردند در خبرهاى فتنه و مانند آن، و منه: و المرجفون فى المدينة، و أرجف القوم فى الشيء و به در آمدند در كارى و خوض كردند در آن».