شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ١٠١ - ٣٩٢٥ آفة العقل الهوى
٣٩٢٤ آفة الدين سوء الظن.
آفت ديندارى بدگمانى است يعنى بدگمانى بحق تعالى باين كه كسى او را در كمال رحمت نداند و باعتبار گناهانى كه كرده باشد نوميد باشد از رحمت او، يا خوف او زياد باشد از اميد باو بلكه بايد كه ديندار هر چه گناه كرده باشد باز اميد رحمت حق تعالى داشته باشد و خوف و رجا در او برابر باشد چنانكه اخبار و آثار بآن متظافر[١] است و روايت شده از حضرت امام ثامن ضامن صلوات الله و سلامه عليه كه فرموده: نيكو كن گمان را بخدا پس بدرستى كه خداى عز و جل مىفرمايد كه: من نزد گمان بنده مؤمن خودم بمن، اگر خير باشد پس خير و اگر شر باشد پس شر يعنى اگر گمان او بمن خير باشد پس سلوك من هم با او خير باشد، و اگر گمان او بمن شرباشد پس سلوك من هم به او شر باشد، و ممكن است كه مراد ببدگمانى اين باشد كه كسى بسبب مشاهده اختلاف احوال مردم در دنيا و رفاه حال بعضى از بدان در آن و تنگى و ضيق معاش بعضى از نيكان گمان كنند كه «نعوذ بالله» در قسمتها كه حق تعالى كرده حيف و جورى شده چه اين معنى آفت دينست بلكه ديندار هر چند مشاهده امثال اين امور كند بايد كه داند كه هر يك از آنها باعتبار مصلحتى است و يك سر مو حيف و جورى در آنها نشده هر چند عقل او بخصوص مصلحت آن پى نبرد و قبل از اين بر سبيل اجمال اشاره ببعضى وجوه مصالح اين اختلافات شد و ممكن است[٢] كه مراد بدگمانى بمردم باشد و عمل بمقتضاى آن.
٣٩٢٥ آفة العقل الهوى.
آفت عقل خواهش است، زيرا كه خواهش چيزى بسيارست كه باعث اين مىشود كه اين كس پيرو آن گردد و متابعت عقل در آن ننمايد.
[١] - شارح( ره) اين كلمه را بضاد يعنى( متضافر) مرقوم فرموده است.
[٢] - عبارت« و ممكن است،( تا آخر)» فقط در نسخه كتابخانه سپهسالار ضبط شده.