شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ١٢ - ٣٧٢٩ ان نظروا اعتبروا و ان اعرضوا لم يلهوا
٣٧٢٨ ان نطقوا صدقوا و ان صمتوا لم يسبقوا[١].
اگر گويا شوند راست مىگويند و اگر خاموش شوند پيشى گرفته نشوند يعنى كسى پيش از ايشان در حضور ايشان سخن نتواند گفت بلكه همه انتظار برند كه ايشان بسخن آيند.
٣٧٢٩ ان نظروا اعتبروا و ان اعرضوا لم يلهوا.
اگر نگاه كنند عبرت گيرند و اگر رو بگردانند بازى نكنند يعنى بهر چه نگاه كنند پندى گيرند از آن كه سودمند باشد از براى ايشان، و از هر چه اعراض كنند
[١] - شارح( ره) اين فقره را در متن مطابق آنچه نقل شد شرح كرده و بخط خود در ورقه ديگرى آنرا بار ديگر چنين شرح كرده و ضميمه اين متن قرار داده است:
« در مدح جمعى حضرت فرموده: ان نطقوا صدقوا و ان صمتوا لم يسبقوا.
« اگر سخن گويند راست گويند و اگر خاموش باشند خاموشى ايشان از راه اين است كه طلب پيشى نمىكنند در گفتار بر ساير حضار يعنى منظور ايشان در خاموشى اين است كه در سخن گفتن پيشى نگيرند بر ديگران و اين صفتى است ممدوح و اين معنى سابق بر اين از فقرات صريحا و ضمنا ظاهر شد و اين بنا بر آن است كه« لم يسبقو» بصيغه معلوم خوانده شود و احتمال دارد كه بصيغه مجهول باشد يعنى و اگر خاموش باشند سبقت گرفته نشدهاند در افاده معانى كه ديگران القاء ميكنند بيكديگر در وقت مكالمه يعنى ساكت و صامتبودن ايشان نه از جهت نفهميدگى و عدم قابليت ايشان است در تكلم و گفتگو در بيان مطالب و مقاصد تا سبقت گرفته شوند و مسبوقيت ايشان در اين صورت ظاهر است چه ديگران اولا افاده ميكنند بعد از آن ايشان مىفهمند نه عدم سبقت در تكلم باعتبار حرمت ايشان تا اول ايشان سخن گويند زيرا كه اين مدح نيست زيرا كه گاه هست اين نوع حرمت نسبت باهل دنيا و دول مىشود با آنكه در غايت بلادتند.»