شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ١١٤ - ٣٩٧٧ إذا عاتبت فاستبق
[حرف الف بلفظ «اذا»]
(از آنچه وارد شده از سخنان حكمت آميز حضرت امير المؤمنين على بن ابى طالب ٧ در حرف الف بلفظ «اذا» كه بمعنى شرط است يعنى معلق ساختن أمرى بر أمرى مثل «اذا جاءك زيد فأكرمه» يعنى اگر بيايد ترا زيد پس اكرام كن او را، پس معلق شده امر باكرام او بر آمدن او.
از آن جمله است آنچه آن حضرت ٧ فرموده:)
٣٩٧٣ إذا نطقت فاصدق.
هرگاه گويا گردى پس راست بگو.
٣٩٧٤ إذا ملكت فارفق.
هرگاه مالك شوى پس نرمى كن يعنى با آنكه مالك آن شوى از بندگان، و همچنين پادشاه و مالك امور هر قومى نسبت برعيت و آن قوم.
٣٩٧٥ إذا اعطيت فاشكر.
هرگاه عطا كرده شوى پس شكر كن.
٣٩٧٦ إذا ابتليت فاصبر.
هرگاه گرفتار شوى ببلائى پس صبر كن.
٣٩٧٧ إذا عاتبت فاستبق.
هرگاه عتاب كنى پس باقى بگذار، «عتاب» بمعنى ملامت كردن و سرزنش نمودنست و مراد اينست كه هرگاه كسى را ملامت كنى و درشتى كنى با او بسبب گناهى كه نسبت بتو كرده باشد پس مبالغه زياد مكن در آن، و راه دوستى و آشتى باقى بگذار گاه باشد كه محتاج شوى بآن.