شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٥٦ - ٣٨٠٩ انك ان اسأت فنفسك تمتهن و اياها تغبن
بدرستى كه تو اگر پرهيزگارى كنى پاك گردى از پليدى گناهان. مراد اين است كه پرهيزگار آن است كه خود را پاك دارد از پليدى گناهان و اجتناب كند از آنها، يا اين كه اگر پرهيزگار گردى خود را پاك گردانيدى از پليدى گناهان گذشته و پرهيزگارى تو سبب محو آنها گردد.
٣٨٠٦ انك ان اطعت الله نجاك و اصلح مثواك.
بدرستى كه تو اگر فرمانبرى خدا را رستگارى دهد ترا و بساز آورد منزل ترا.
٣٨٠٧ انك ان اطعت هواك اصمك و اعماك و افسد منقلبك و ارداك.
بدرستى كه تو اگر فرمانبرى خواهش خود را كر گرداند ترا و كور گرداند ترا، و تباه گرداند جاى بازگشت ترا، و هلاك گرداند ترا يا بيندازد ترا يعنى در هلاكت با پستى مرتبه. و «كر گردانيدن و كور گردانيدن او» باعتبار اين است كه كسى كه تابع هوى و خواهش خود باشد گوش نمىدهد بپند و موعظه كه منافى آن باشد و نمىشنود آن را و همچنين نمىبيند آنچه را خلاف آن باشد و متنبه نمىشود از ديدن آن، پس گويا كر و كور گرديده.
٣٨٠٨ انك ان احسنت فنفسك تكرم و اليها تحسن.
بدرستى كه تو اگر نيكوئى كنى پس نفس خود را گرامى گردانى و بسوى او نيكوئى كنى، مراد اين است كه نيكوئى كردن با مردم در حقيقت نيكوئى كردن با خود است و ثمره آن از براى او زياد، است از نفعى كه از آن برسد به آن كه نيكوئى شده باو، زيرا كه نفعى كه بآن شخص رسيده همان احسانى است كه باو شده و ظاهر است كه آن را قدرى نباشد در برابر ثوابى كه حق تعالى بازاى آن باو رساند در دنيا و آخرت.
٣٨٠٩ انك ان اسأت فنفسك تمتهن و اياها تغبن.
بدرستى كه تو اگر بدى كنى پس نفس خود را خوار گردانى و او را مغبون