شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ٤٤٧ - ٥٠٥٩ خير الامور النمط الاوسط، اليه يرجع الغالى، و به يلحق التالى
است و هر دو بمعنى حبس و منع است[١] چنانكه ترجمه شده.
٥٠٥٩ خير الامور النمط الاوسط، اليه يرجع الغالى، و به يلحق التالى.
بهترين امرها نمط ميانه است، بسوى آن برميگردد از حد در گذرنده، و بآن ملحق مىشود در عقب مانده. «نمط» بمعنى نمد مشهور است و جمعى از مردم را نيز گويند كه بر يك طريقه باشند و بنا بر اول تشبيه شده طريقه و مذهبى كه كسى بر آن قرار گيرد و اعتقاد كند بنمدى كه جايگاه خود سازد و بر آن بنشيند و مراد اينست كه: بهترين طريقهها و مذهبها مذهب كسيست كه ميانهرو باشد و كسى كه از حد در رفته باشد بايد كه بآن برگردد، و كسى كه در عقب مانده باشد و بآن نرسيده باشد بايد كه بآن برسد و آن مذهب اهل حق است كه در باره ائمه صلوات الله و سلامه عليهم بامامت و عصمت و ساير فضائل عليه و مراتب عاليه ايشان قائل شده اند و از حد نگذشتهاند باين كه چيزى زياده از مرتبه ايشان از براى ايشان ثابت كنند مثل اين كه نعوذ بالله مانند غاليان بألوهيت و ربوبيت ايشان قائل شوند، و در عقب نمانده اند كه باقرار بمراتب جليله ايشان نرسيده باشند پس غاليان كه از حد در گذشتهاند و زياده از مرتبه ايشان از براى ايشان قرار دادهاند بايد كه برگردند و آنچه را زياد از مرتبه ايشان باشد انكار كنند، و جمعى كه در عقب ماندهاند و نرسيدهاند به آن چه در باره ايشان اعتقاد بايد كرد بايد كه خود را ملحق سازند بآن مذهب و برسانند بآن، و بنا بر معنى دويم نيز مراد همين است و معنى اينست كه:
«بهترين امور نمط ميانه است» يعنى مذهب نمط ميانه يعنى جماعتى كه ميانهروند بشرحى كه مذكور شد، و در بعضى احاديث اين مضمون باين عبارت واقع شده:
خير هذه الأمة النمط الأوسط، يلحق بهم التالى، و يرجع اليهم الغالى.
[١] - در اقرب الموارد گفته:« شجنته الحاجة( كنصر) شجا: حبسته» و در منتهى الارب گفته:« شجنته الحاجة شجنا بالفتح( اى فالسكون) بازداشت او را حاجت از كارى».