شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ١٦٨ - ٤١١٨ اذا بنى الملك على قواعد العدل و دعم بدعائم العقل نصر الله مواليه و خذل معاديه
از حرام، مراد بطعام نيز طعام حرام است يا طعام زياد و خوردن بقدر امتلاء بطن كه مكروه است باعتبار اين كه سبب سنگينى بدن و كسالت در طاعت و عبادت مىشود و موجب غلبه خواب و بخار بر دماغ و منع و كلال آن از تفكر و تعقل مىگردد، و مراد به «عفيفگردانيدن شكم و فرج او» همان است كه در فقره سابق سابق مذكور شد.
٤١١٧ اذا اراد الله صلاح عبد الهمه قلة الكلام و قلة الطعام و قلة المنام.
هرگاه خواهد خداى سبحانه صلاح حال بنده را در دل او اندازد كمى سخن گفتن را، و كمى خورش را، و كمى خواب را، وجه بودن صلاح حال بنده در هر يك از اينها، ظاهر است، چه سخن گفتن بسيار نمىشود كه مشتمل بر غيبت و مانند آن از سخنان حرام يا سخنان لغو بى فايده نباشد و آدمى را از فكر و ذكر خدا باز ندارد، و مفسده خورش زياد در فقره سابق مذكور شد، و خواب زياد هم بعبث مانع از طاعات و عبادات تفكر و ذكر و ساير افعال خير مىشود، و غالب اين است كه باعث كسالت و فتور بدن هم مىگردد.
٤١١٨ اذا بنى الملك[١] على قواعد العدل و دعم بدعائم العقل نصر الله مواليه و خذل معاديه.
هرگاه بنا كرد پادشاه سلوك خود را بر قواعد عدالت و بر پاى دارد آن را
[١] - گويا كلمه« ملكه» از عبارت ساقط شده و يا در نسخه شارح( ره) بلفظ« سلوكه» مصحف و محرف شده است چنانكه از ترجمه عبارت بر مىآيد و اگر ضمير« مواليه» و« معاديه» در آخر كلام مانع نمىبود سياق كلام مقتضى بود كه« بنى» و« دعم» هر دو بصيغه مجهول قرائت شود و« ملك» نيز بضم ميم و سكون لام تا نائب فاعل« بنى» باشد ليكن چون موالات و معادات با شخص مناسبت دارد لذا از توجيه مذكور گزيرى نيست و از مراجعه بنسخ قديم و مصحح غفلت نشود زيرا ممكن است كه در آنها عبارت چنين باشد:« اذا بنى الملك ملكه».