شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ١٥٩ - ٤٠٩٥ اذا نفذ حكمك فى نفسك تداعت انفس الناس الى عدلك
٤٠٩٣ اذا كان هجوم الموت لا يؤمن فمن العجز ترك التاهب له.
هرگاه بوده باشد هجوم مرگ چيزى كه ايمنى نباشد از آن پس از عجز است ترك آماده شدن از براى آن، هجوم چيزى بمعنى ناگاه رسيدن آنست يا داخل شدن آن بى اذن و رخصتى، و مراد اينست كه هرگاه آدمى ميداند كه مرگ ناگاه يا بى رخصت مىرسد و هر لمحه احتمال رسيدن آن مىدهد پس اهمال در تهيه گرفتن از براى آن و آماده شدن از براى آن از كمال عجز و ناتوانى اين كس است يعنى عجز و ناتوانائى در اصلاح كار خود بسبب غلبه غفلت و تسلط هوى و هوس، نعوذ بالله منه.
٤٠٩٤ إذا امضيت امرا فامضه بعد الروية و مراجعة المشورة و لا تؤخر عمل يوم الى غد و امض لكل يوم عمله.
هرگاه روان كنى امرى را پس روان كن آنرا بعد از فكر و نظر و رجوع كردن بمشورت، و پس مينداز كار روزى را بسوى فردا، و روان كن از براى هر روزى كار آن روز را. مراد اين است كه هرگاه خواهى كه روان كنى كارى را يعنى بكنى آن را پس مكن آن را مگر بعد از فكر و تأمل در آن و رجوعكردن بمشورت يعنى مشورت كردن با عقلا، و پس مينداز يعنى اهمال و كاهلى در كارهاى ضرورى مكن و هر كارى را از كارهاى اخروى يا دنيوى كه در وقتى بايد كرد پس تأخير مكن و مينداز بوقت ديگر بلكه در هر وقت بكن كارى را كه در آن وقت بايد كرد.
٤٠٩٥ اذا نفذ حكمك فى نفسك تداعت انفس الناس الى عدلك.
هر گاه روان باشد حكم تو در نفس تو مىخواند نفسهاى مردم بسوى عدل تو، غرض موعظه و پند امرا و حكام است و هر كه خواهد سركردگى و فرمانفرمائى داشته باشد در ميانه قومى، و حاصل كلام اين است كه هر كه: از شما كه خواهد كه مردم بگروند باو رغبت كنند در رجوع بعدل او بايد كه چنين باشد كه حكم