شرح محقق بارع جمال الدين محمد خوانسارى بر غُرر الحكَم و دُرَر الكَلم - آقا جمال خوانسارى - الصفحة ١٠٣ - ٣٩٣٢ آفة الجند مخالفة القادة
در همه كس بدست و آفت اوست باعتبار اينست كه وزراء را اقتدار زيادى باشد و آنچه خواهند توانند كرد پس بآن اعتبار باطن ايشان اگر بد باشد در صدد اذيت و آزار مردم برآيند و دنيا و آخرت خود را فاسد كنند بخلاف ديگران كه ايشان را چندان اقتدارى نباشد چه بر بدى باطن ايشان چندان اثرى مترتب نگردد و اقتدار پادشاهان اگر چه زياده از وزراء است نهايت چون بدى باطن ايشان و دشمنى ايشان با مردم نادر است و كم اتفاق مىافتد پس از آن راه ايشان را اين آفت نباشد.
٣٩٣٠ آفة العلماء حب الرياسة.
آفت علماء دوستى رياست است يعنى رياست و سركردگى در دنيا و اين كه ملاذ و مرجع مردم باشند، و تخصيص اين معنى بعلماء باعتبار اين است كه اين آفت از براى ايشان بسيار روى مىدهد بخلاف آفت ديگران كه در ايشان نادر است پس غرض تنبيه ايشانست بر اين كه خود را از اين آفت نگاهدارند.
٣٩٣١ آفة الزعماء ضعف السياسة.
آفت زعيمان سستى سياست است «زعيم» بزرگ قوم و رئيس ايشان را گويند و «سياست رعيت» چنانكه مكرر مذكور شد امر و نهى ايشان است و مراد اين است كه آفت رؤساء و سركردگان اين است كه سستى كنند در تأديب قوم خود و امر و نهى ايشان، «آفتبودن اين از براى ايشان» باعتبار اين است كه ترك امر بمعروف و نهى از منكر و سستى در آن از كسى كه قادر باشند بر آن سبب و زور و وبال او مىگردد، و يا باعتبار اين كه هر گاه سستى كنند در تأديب و امر و نهى ايشان، باعث اين مىشود كه سر بپيچند از اطاعت و فرمانبردارى ايشان، و رياست و سركردگى ايشان بتدريج فاسد و باطل گردد.
٣٩٣٢ آفة الجند مخالفة القادة.
آفت لشكرى مخالفت كردن سرداران است زيرا كه ظاهرست كه با وجود