احديت جمع و هويت ساريۀ در تمام موجودات است و بشرط لا مرتبت احديت و برزخ البرازخ است و بشرط جميع اسماء و صفات مرتبت الوهيت و واحديت است چنانكه قيصرى گويد احديت ذاتيه عبارت از منبع فيضان اعيان و استعدادات آنها است در حضرت عينيه بر حسب عوالم و اطوار و شئون روحانى و جسمانى در مرتبت دوم.

(رجوع شود باسفار ج ٣ ص ٦٠ دستور ج ١ ص ٤١ و كشاف اصطلاحات الفنون ج ٢ ص ٤٦٢) و بالاخره احد بنزد سالكان اسم ذات است باعتبار انتفاى تعدد صفات و اسماء و نسبت تعينات است باعتبار سقوط اعتبارات،و نفى اضافات از اسماء و صفات است،و گفته شده است:كه وجود لابشرط،احديت جمع و هويت ساريه در تمام موجودات است و بشرط لا مرتبت احديت و برزخ البرازخ است و بشرط جميع اسماء و صفات،مرتبت الوهيت و مرتبت احديت است،چنانكه قيصرى گويد:

احديت ذاتيه عبارت از منبع فيضان اعيان و استعدادات آنها است در حضرت عينيه بر حسب عوالم و اطوار و شئون روحانى و جسمانى در مرتبت دوم.(كشاف ص ١٤٦٢).

سنائى گويد احد است و شمار ازو معزول
صمد است و نياز ازو مخذول
آن احد نى كه عقل داند و وهم
و آن صمد نى كه حس شناسد و فهم نه فراوان نه اندكى باشد
يكى اندر يكى،يكى باشد
شاه نعمت اللّه گويد در دو عالم جز يكى موجود نيست
ور تو گوئى هست آن مقصود نيست
هستى ما سايۀ هستى اوست
مستى ما عين سرمستى او است.

إِحْداث

-احداث عبارت از ايجاد شىء است با سبق مدت و اخص از تكوين است زيرا تكوين عبارت از ايجاد مسبوق بماده است و هر چه مسبوق بمدت باشد مسبوق بمادت هم هست و عكس قضيه كليت ندارد و ممكن است چيزى مسبوق بمادت باشد و قديم باشد يعنى مسبوق بمدت نباشد مانند افلاك كه نحوۀ وجود و ايجاد آنها ايجاد تكوينى است و قديم بالزمان‌اند و مسبوق بزمان نمى‌باشند زيرا زمان از لوازم آنها است و ايجاد مواليد ثلث ايجاد احداثى است.پس آنچه صادر از ذات حق است يا مسبوق بمدت و مادت هر دو است احداث است مانند مواليد و يا مسبوق به هيچ يك نيست مانند عقل اول و يا عقول طوليه كه ابداع است.و يا مسبوق بمادت است نه مدت،تكوين است مانند افلاك.

مير داماد گويد ايجاد بعد از عدم را احداث ميگويند چه آنكه مسبوق بعدم زمانى باشد و يا ذاتى و ابداع عبارت از ايجاد مسبوق بعدم ذاتى است بشرط غير مسبوقيت آن بمادت،صدرا نيز همين نظر را تأييد كرده است.