-(اصطلاح منطقى)منطقيان كيفيت نفس الامرى محمول بموضوع را ماده قضيه مينامند و آنچه مدرك عقل و ثابت در ذهن است جهت معقوله ناميده‌اند و لفظى كه بواسطۀ آن بيان نسبت ميان موضوع و محمول ميشود جهت ملفوظۀ قضيه مينامند ملاك صدق و كذب قضيه مطابقت و عدم مطابقت جهت با ماده است.

(از اساس الاقتباس ص ١٢٩)

جَهَتِ ضِيق وَ سَعَه

-(اصطلاح عرفانى) ضيق و سعه دو اعتبارند مر ذات را،مرتبۀ ضيق تنزيه ذات است از هر چه در عقل و فهم ما آيد و آن اعتبار وحدت حقيقى است كه غيرى در حضرتش نمى‌گنجد لا وجودا و لا تعقلا،اما بحسب ظهور در جميع مراتب باعتبار اسماء و صفات كه مقتضى مظاهر غير متناهيه‌اند كه آن سعه ميباشد و مرتبۀ فرق است.

(از رسائل ج ٣ ص ١٨)

جَهَتِ طَلَب

-(اصطلاح عرفانى)جهت وجود و جهت امكان است،طلب اول، طلب اسماء ربوبيت است از براى ظهور باعيان ثابته و طلب دوم،طلب اعيان و ظهور اعيان است باسماء و ظهور ذات و شئون.

(از رسائل ج ٣ ص ١٩).

جَهْر

-(اصطلاح فقهى)و با صدا و صوت خواندن را گويند و نمازهائى كه بايد به جهر خوانده شوند نمازهاى صبح،مغرب، و عشا است براى مردان و زنان بايد تمام نمازها را اعم از نمازهاى صبح و شب يا ظهر و عصر باخفات بخوانند چه آنكه كسى باشد يا نه.

(از شرح لمعه ص-٥٦-عروه ص ١٥٢).

جِير

-(اصطلاح ادبى)بكسر جيم در زبان عرب حرف جوابست بجاى«نعم».

(از مغنى ص ٦٣).

جَهْل

-(اصطلاح فلسفى و اخلاقى) ضد علم است از لحاظ اخلاقى در مذهب اسلام از جهل سخت نكوهش شده است چنانكه بر عكس از دانش و دانش اندوزى ستايش شده است و طلب دانش را از فرائض دانسته است تا آنجا كه اين احتمال داده شده است كه مانند ساير اصول واجبه فرض عينى باشد و البته اين احتمال در مسائل عادى يوميه و اصول اعتقادات نيست زيرا دانش بآنها قطعى است كه واجب عينى است بلكه در فروع است.

در قابوسنامه آمده است.لو لا الجهال لهلك الرجال البته منظور رجال سوء است.

(قابوسنامه ص ١١٩).

در معنى عرفانى از جهل ستايش شده در معنى عرفانى جهل ستايش شده است و گفته شده است العلم حجاب الاكبر البته منظور خودبينى است يعنى كسى كه خود را و دانش خود را مورد اعجاب خود قرار دهد و غره شود كه قهرا اين نوع