يكى حرف و ديگرى اسم و آن اسميه بر دو وجه است يكى ضمير متكلم بجاى «انا»در لهجۀ و قولى كه گويد«ان فعلت» بجاى«انا فعلت»و ديگر ضمير مخاطب است بنا بر قولى در«انت انتما و انتم»كه تا حرف خطاب باشد.و ان حرفى بر چهار وجه است ١-ان مصدريه كه ناصب فعل مضارع است مانند أَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ كه ما بعد خود را بتأويل مصدر برد تا فاعل باشد يا جز آن ٢-ان مخففه از مثقله كه بعد از افعال يقين واقع شود مانند «أَ فَلاٰ يَرَوْنَ أَلاّٰ يَرْجِعُ إِلَيْهِمْ قَوْلاً» و «عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضىٰ» ٣-ان مفسره كه بمنزلۀ«اى»است مانند «فَأَوْحَيْنٰا إِلَيْهِ أَنِ اصْنَعِ الْفُلْكَ» ٤-ان زائده كه در چهار مورد بكار برده ميشود ١-بعد از لما توقيتيه مانند «وَ لَمّٰا أَنْ جٰاءَتْ رُسُلُنٰا لُوطاً سِيءَ بِهِمْ» ٢-بعد از لو و فعل قسم مانند «فاقسم لو ان التقينا»«اما و اللّه ان لو كنت حرا»٣-بين كاف و مجرور آن مانند «كان ظبية»٤-بعد اذا مانند«فامهله حتى اذا كان»(از مغنى ص ١٢).

انْ

-ان بكسر همزه و تخفيف نون در زبان عرب بر چهار وجه است ١-ان شرطية مانند «إِنْ يَنْتَهُوا يُغْفَرْ لَهُمْ» و «إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللّٰهِ لاٰ تُحْصُوهٰا» ٢-ان نافيه مانند «إِنِ الْكٰافِرُونَ إِلاّٰ فِي غُرُورٍ» و «إِنْ أُمَّهٰاتُهُمْ إِلاَّ اللاّٰئِي» ٣-ان مخففه از مثقله كه بر جمله اسميه و فعليه داخل ميشود مانند «وَ إِنَّ كُلاًّ لَمّٰا لَيُوَفِّيَنَّهُمْ» و «إِنْ كُلُّ ذٰلِكَ لَمّٰا مَتٰاعُ الْحَيٰاةِ الدُّنْيٰا» ٤-ان زائده مانند«ما ان اتيت بشىء انت تكرهه»و اغلب بعد از ما نافيه زائده واقع ميشود.

(از مغنى ص ١٠)

انَّ

-ان بفتح همزه و تشديد نون در زبان عرب بر دو وجه است ١-حرف تأكيد كه از حروف مشبهة بالفعل است و نصب باسم و رفع به خبر دهد مانند «ان زيدا قائم»٢-لغتى است در لعل مانند«ائت السوق انّك تشترى لنا شيئا»و «مٰا يُشْعِرُكُمْ أَنَّهٰا إِذٰا جٰاءَتْ لاٰ يُؤْمِنُونَ» (از مغنى ص ١٩).

انّ

-ان بكسر همزه و تشديد نون در زبان عرب بر دو وجه است ١-حرف تأكيد و يكى از حروف مشبهة بالفعل است مانند ان مشدده و نصب باسم و رفع به خبر دهد ٢-حرف جواب بمعنى نعم مانند«لعن اللّه ناقة حملتنى اليك ان و راكبها»و معانى ديگر رجوع شود به (مغنى ص ١٨).

انَا بلا انَا و نَحْنُ بلا نَحْنُ

-(اصطلاح عرفانى)مقصود از اين عبارت تخليۀ عبد است از افعال خود و فناء ذاتى است يعنى متجلى گشتم از ديدن خود و كون در محو انانيت افتادند و از انانيت حق خبر دادند (شطحيات ص ٦١٥)

انَا انْتَ وَ انْتَ انَا

-(اصطلاح عرفانى) معناى اين عبارت فناء عاشق است در معشوق بطورى كه غير معشوق نه بيند حتى نفس خود را(لمع ص ٣٦٠).

خواجه گويد اين حرف اشارت جمع است نه مناسب هر سمع است،اسماع ظاهر طاقت اين استماع ندارند و ابصار