-(اصطلاح فلسفى)اين كلمه يونانى است و بمعنى اصل و جمع آن اسطقسات است و اغلب بمعنى عناصر اربعه آمده است و معادل كلمۀ عناصر عربى است لكن بمعنى عام كلمۀ اسطقس بر اصول تركيب‌كننده هر موجودى اطلاق شده است و ما حصل اصول تركيباتى هر موجودى مادى را اسطقس ميگويند و مراد از اين جملات«البدن جوهر اسطقسى»و«الصور الاسطقسية»و«الاسطقسات الممتزجة»و يا«الاسطقسات القابلة للكون و الفساد»و يا«الاجسام الاسطقسية»و غيره كه در كلمات فلاسفه ديده ميشود عناصر اربعه و اصول كائنات است.

(اسفار ج ٢ ص ٦ شفا ج ١ ص ١١٤ -اسفار ج ٣ ص ١٩-رسائل متفرقۀ فارابى ص ١٩-تفسير ما بعد الطبيعه ابن رشد ص ١٥١٧) ابن رشد آرد كه بعضى از فلاسفه باسطقسات اربعه گويند و بعضى باسطقسات ثلثه قائلند و بعضى يك اسطقس قائل‌اند مانند طالس و غيره و بعضى گويند يكى از سه يعنى آب يا آتش و يا هوا است.

و بعضى نار و بعضى آب و بعضى هوا را به تنهائى اسطقس عالم وجود ميدانند بعضى مانند ذيمقراطيس اجزاء لا يتجزا را اسطقس موجودات پندارد و گويد اساس كون تخلخل و تكاثف است.آنها كه اسطقس را سه دانند مرادشان آب،نار و هوا است.

(تفسير ص ٨٠-٨٢) «الاسطقس يقال على ثلثه معان يجمها كلها انها غير منقسم».

(تفسير ص ٥٠٥) شيخ الرئيس گويد«الاسطقس هو- الذى منه و من غيره تركيب الشيء».

(شفا ج ٢ ص ٥٣٦ و رجوع شود به ص ٨٣) خواجه طوسى گويد«و اما المركبات فهذه الاربعة اسطقساتها»كه مراد عناصر اربعه است.(كشف المراد ص ٨٤)

اسْطُقُسّات ازلية

-(اصطلاح فلسفى) مراد عناصر اربعه است بنا بر قولى كه هيولاى عالم را ازلى ميداند.

(شفا ج ١ ص ١٨٧)

اسْطُقُس اوّل

-(اصطلاح فلسفى) مراد عقل اول است بنا بر آنكه اسطقس بمعنى مطلق اصول باشد و گاه اطلاق ميشود بر هيولاى اولى.

(رسائل جابر ص ٤٩٩)

اسْطُقِسّى

-(اصطلاح فلسفى) منسوب باسطقس يعنى موجودات مادى و مركبات و مواليد طبيعى رجوع باسطقس شود.

اسْفارِ ارْبَعَه

-(اصطلاح عرفانى) اسفار جمع سفر و هم جمع سفر بكسر آمده است.

صدر الدين گويد:براى سالكان راه حقيقت چهار سفر قائل شده‌اند اول