خيلى درهم است و صاحب ملل و نحل بدون دقت در فرم كلمات دربارۀ آنها قلمفرسائى كرده است،ظاهرا آورمن همان اهرمن است و درست معكوس نظر مؤلف است و در كلمات كام و جام،و نوم نيز اشكالى ديگر هست.

بهر حال اعتقاد به مبادى پنج‌گانه و يا پنج قديم شكل‌هاى مختلف دارد كه در عقايد صابئيان و مانويان وجود دارد و حتى بقول ابو ريحان محمد ذكرياى رازى هم متأثر از مانويان شده است.رجوع شود به ملل و نحل ابن حزم ج ١ ص ٣٤.

آيات

-(اصطلاح عرفانى)جمع آيه.

مظاهر ذات و اسماء الهى‌اند كه نشانۀ وجود و صفات و قدرت و توانائى حقايق‌اند و از آيات بذات رفتن برهان لمى است لكن صديقان از ذات بذات روند كه فرمود

«يا من دل بذاته على ذاته» .

چو آياتست روشن گشته از ذات
كجا روشن شود ذاتش ز آيات.

بود نور خرد در ذات انور
بسان چشم سر در چشمۀ خور.

چو مبصر با بصر نزديك گردد.

بصر ز ادراك او تاريك گردد.

(از شرح گلشن راز ص ٢٠) همه عالم آيات و رايات قدرت او است،دلائل وحدانيت اوست،نگرنده مى‌دريابد از همه جانب بساحت او را هست، روندۀ مى‌بايد(از عده ج ٤ ص ٣٤٧).

در قرآن مجيد همواره در مقام معرفت و شناخت حق و حقايق انسانها را هدايت ميكند كه سير در آفاق و انفس كنند و اعتبار از آيات گيرند و مكررا و بواسطۀ آيات زيادى بندگان را توجه به آيات ميدهد. وَ سَخَّرَ لَكُمْ مٰا فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ مٰا فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً مِنْهُ إِنَّ فِي ذٰلِكَ لَآيٰاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ . قَدْ أَنْزَلَ اللّٰهُ إِلَيْكُمْ ذِكْراً رَسُولاً يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آيٰاتِ اللّٰهِ.

وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ وَ النَّهٰارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنٰا آيَةَ اللَّيْلِ وَ جَعَلْنٰا آيَةَ النَّهٰارِ مُبْصِرَةً...

وَ لِنَجْعَلَكَ آيَةً لِلنّٰاسِ.

وَ فِي الْأَرْضِ آيٰاتٌ لِلْمُوقِنِينَ وَ فِي أَنْفُسِكُمْ أَ فَلاٰ تُبْصِرُونَ.

آيِسَة

-(اصطلاح فقهى است)و زنى را گويند كه حيض نشود و در سن ٥٥ يا ٦٠ سالگى باشد رجوع شود به يائسه و نيز رجوع شود(بدستور ج ١ ص ١٥-كشاف ج ١ ص ٨٧).

آيينَه

-(اصطلاح عرفانى)چيزى است كه صورت اشياء در آن انعكاس يافته نموده شود عارفان اين كلمه را باستعارت به معانى متعدد گيرند و اغلب به معنى.

قلب انسان كامل است و انسان را از جهت مظهريت ذات و صفات و اسماء آينه گويند و اين معنى در انسان كامل كه مظهريت تامه دارد اظهر است:

شاه نعمت اللّه گويد:

آينۀ كائنات،مظهر تمثال تست
حسن تو در آينه گشته عيان فى المثل
عراقى گويد:

روشنان آينۀ دل چو مصفا بينند
روى دلدار در آن آينه پيدا بينند
از پس آينه دزديده برويش نگرند
جان فشانند بر او كان رخ زيبا بينند
در حقيقت دو جهان آينۀ انسانست
كه بدو در رخ زيبايش هويدا بينند