بهرام كه گور ميگرفتى همه عمر
ديدى كه چگونه گور بهرام گرفت
چون ناى بينوايم ازين ناى بينوا
شادى نديده هيچ كس از ناى بينوا
و جناس محرف كه جمعى آن را ناقص خوانده‌اند آن باشد كه دو ركن مختلف باشد در حركت و سكون يا در نوع حركات چنانكه «لاٰ تَظْلِمُونَ وَ لاٰ تُظْلَمُونَ» و در خبر است«الجاهل اما مفرط او مفرط».

عرب گويد:«من قتل قتل و من رحم رحم».

ملك جم بر ملك قرار گرفت
روزگار آخر اعتبار گرفت
صبحدم ناله قمرى شنو از طرف چمن
تا فراموش كنى محنت دور قمرى
و جناس زايد آنست كه در يكى از دو ركن حرفى زايد بر ديگرى باشد و آن زياده يا در اول است مثل آيۀ مباركه «وَ الْتَفَّتِ السّٰاقُ بِالسّٰاقِ إِلىٰ رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمَسٰاقُ» يا در وسط چنانكه گويند«جدى جهدى» يعنى بخت و اقبال من مشقت و كوشش من است يا در آخر....

ساقى بده آن كوزه ياقوت روان را
ياقوت چه باشد بده آن قوت روان را
و جناس و مركب و....رجوع شود به(ابدع ص ٢٢٥-٢٤٦).

جَنايِب

-جمع جنيب و جنيبت است كه بعد و دورى است از حضرت حق و از معرفت حقايق اشياء و آنان كه محجوبند باوهام خود و دلائل مى‌جويند از اثر بمؤثر راهروان راه حق در منازل نفوس و حاملان زاد و تقوى و طاعت‌اند كه سير ايشان السير الى الله است نه بمانند اهل شهود و عيان:

جنت

-(اصطلاح كلامى)جنت يعنى بهشت اخوان الصفا گويند:بهشت عبارت از عالم ارواح است و همۀ آن صورت روحانيه است نه هيولاى جرمانيه و بلكه حيات محضه است و راحت و لذت و سرور محض است و كون و فساد را آنجا راهى نيست.

صدر الدين نيز گويد:بهشت بر دو قسم است يكى بهشت معقول و روحانى كه آن محل مقربين است و ديگر بهشت محسوس.

(از اخوان ج ٢ ص ٥٢-رساله عرشيۀ صدرا ص ١٨٢).

جَنْبُ الفَرَس

-(اصطلاح نجومى)جنب و جناح الفرس يكى از كواكب صورت فرس بود و آن را باسرة الفرس فرغ ثانى خوانند.

جَنَّتِ اعْمال

-(اصطلاح عرفانى) عبارت از جنت صوريه است از جنس مطاعم سازگار و مشارب خوشگوار «جَزٰاءً بِمٰا كٰانُوا يَعْمَلُونَ» :

جنت اعمال اين جنت بود
جنت محسوس پر نعمت بود
(از رسائل شاه نعمت الله ج ٣ ص ١٧).

جَنَّتِ ذات

-(اصطلاح عرفانى)مراد جنب جبروت و مشاهدۀ جمال احديت است و آن جنت روح است.

اين جنت روح عارفانست
خود راحت روح عارفانست
(از رسائل شاه نعمت الله ج ٣ ص ١٨).

در مقابل جنت صفات است كه مراد تجليات صفات و اسماء الهيه است و اين جنت دل صاحبدلان است در جنت ذات گفته است و جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمٰاوٰاتُ وَ الْأَرْضُ .