فرهنگ معارف اسلامی - سجادی، جعفر - الصفحة ٣٨ - أَبْواب
بعد ازين مرتبت،مرحله همت است و جمع است و جمع بعد از فرق است كه متصف بصفات ممتازۀ بشرى گرديده قدم در مرتبت هشتم گذارد.
در رتبت و درجۀ بعد،از نفس خود غافل شده و برب و خداى خود مشغول گردد و در تصرفات و حركات و سكنات نظر او بسوى حق باشد و اين نهمين درجه و رتبت سلوك است و بعد از اين رتبت مرحله نهايت است و رسيدن بغايت كه مقام دهم و رتبت و مرحله وصول است (رجوع شود به مصباح الانس ص ١٩).
و بعد ازين بيان،مقامات اهل اللّه را در سير الى اللّه بده قسمت اصلى تقسيم كرده و هر يك را نيز بده قسمت ديگر منقسم كرده است بدين طريق:
الف-بدايات كه عبارتند از:يقظه، توبه،محاسبت،انابت،تفكر،تذكر، اعتصام،فرار،رياضت،سماع.
ب-ابواب كه عبارتند از:حزن، خوف،اشفاق،خشوع،اخبات،زهد، ورع،تبتل،رجاء،رغبت.
ج-معاملات كه عبارتند از:رعايت، مراقبت،حرمت،اخلاص،تهذيب، استقامت توكل،تفويض،ثقت و تسليم.
د-اخلاق كه عبارتند از:صبر، رضاء،شكر،حياء،صدق،ايثار،خلق، تواضع،فتوت و انبساط.
ه-اصول كه عبارتند از:قصد، عزم،اراده،ادب،يقين،انس،ذكر فقر، غنى و مراد.
و-اوديه كه عبارتند از:احسان،علم،حكمت،بصيرت،فراست،تعظيم، الهام،سكينت،طمأنينت و همت.
ز-احوال كه عبارتند از:محبت، غيرت،شوق،قلق و عطش،وجد،دهش، هميان،برق و ذوق.
ح-ولايت كه عبارتند از:لحظه، وقت،صفا،سرور،سر،نفس،غربت، عرق،غيبت و تمكين.
ط-حقايق كه عبارتند از:مكاشفه، مشاهده،معاينه،حيات،قبض،بسط، سكر،صحو،اتصال،انفصال.
ى-نهايات كه عبارتند از:معرفت، فنا،بقا،تحقيق،تلبيس،وجود،تجريد، تفريد،جمع و توحيد.
توضيح آنكه نفوس بشرى را در مقام ايقاظ از خواب غفلت در طى مدارج كمالات تشبه بذات احديت و نجات از عالم سفلى و سير مدارج عليا،سه امر مهم لازم و ضرورى است و رعايت آنها واجب است.
اولين آنها شروع در سير و استخلاص از عادات دنيه دنيويه و لذات شهوانيه و طبايع مهلكه بواسطه ملازمت بر اوامر الهى و ترك محرمات نامتناهى در تمام حركات و سكنات خود قولا و فعلا و اين قسم متعلق باسلام است،دومين آنها ورود نفس است از جهت باطن در غربت معنوى و انفصال از محل و مقر مأنوس طبيعى خود و اعراض از شوائب و مشاهده طبيعت و اتصال باحكام وحدت مطلق باطنيه كه عبارت از اخلاق ملكى روحانى باشد و اين قسم متعلق بايمان است.