-(اصطلاح ادبى)آنچه بواسطۀ آن اثر فاعل بمفعول رسد مانند «منحت،مفتاح»و جز آن(از شرح تصريف ص ١٣٣).و آن اسمى است مر ابزار كار را و آن بر دو قسم بود اسم آلت مشتق و اسم آلت جامد و جامد آن بود كه به خودى‌خود نام افزارى بود مانند انبر، كلنگ و شمشير و مشتق آن بود كه باضافه «هاى»غير ملفوظ از بعضى افعال ساخته شود مانند سنبه،نشانه و تا به در پارسى.

( دستورنامه ص ٢٢)

اسْماءِ اسماء

-(اين اصطلاح عرفانى است).

صوفيه گويند:وجود حق را اسماء و صفاتى است كه لوازم ذات او است و مراد از اسماء در كلمات آنها الفاظ نيست مثلا الفاظ عالم و قادر و غيره مراد از اسماء در كلمات آنها الفاظ و بلكه مراد آنها از اسماء حق مثلا معنى عالم و قادر است همان طور كه مراد از صفات اعراض زائده بر ذات نمى‌باشند.

(اسفار ج ٣ ص ٥٩)

اسْم اشارَه

-(اصطلاح ادبى)اسمى است كه براى اشارت به چيزى يا شخصى نهاده شده است،اشاره حسيه به جوارح و اعضاء يا ذهنيه و در عربى پنج لفظ باشد براى شش معنى«ذا،ذان،ذين،تا تى،ته،ذه،تهى،ذهى،تان،تين،هولا» مفرد مذكر ذا،ذى،ذه،ذهى و تثنيه آن تان و تين و جمع هر دو اولاء و براى اشاره به متوسط«ذاك»گويند و براى دور«ذالك و تالك»براى مكان قريب «هنا»و«هاهنا»و براى دور«هناك»و «هاهناك».

(از الهدايه ص ١٩٥-سيوطى ص ٣٠)

اسْمِ اعْظَمْ

-(اصطلاح عرفانى) بزرگترين نام خدا را اسم اعظم گويند.

و در مورد اسم اعظم و اينكه كداميك از اسماء اللّه اسم اعظمند و در چه سورۀ از سور قرآن است و آيا آنكه اسم خاصى از اسماء اللّه اعظمست يا نه اختلاف آراء است.

بعضى ميگويند:تمام اسامى خدا اعظمند.

ميبدى گويد:اسم اعظم در غايت خفاء است و اطلاع بر آن موقوف بر صفا است.

محى الدين گويد:اسم اعظم مدلول عين الجمع است و در اوست حى و قيوم.

و در باب ٢٧٧ گويد يك اسم در ميان اسماء اللّه اعظمست و آن در آية الكرسى و اول سورۀ آل عمران است.

(فتوحات مكيه-رسائل شاه نعمت اللّه ص ١٧).

بعضى گويند اسم اعظم كلمۀ اللّه است.

شاه نعمت اللّه گويد:

اسم اعظم نزد ما باشد قديم
يعنى بسم اللّه الرحمن الرحيم