الحقائق شود جنس است در تعريف دوم ملاحظه ميشود كه كليت جنس زيادتر است زيرا نه تنها شامل چند نوع مختلف ميشود بلكه شامل چند كلى جنسى هم ميگردد و بهر حال كليات جنسى بعضى وسيع‌تر و بزرگتر از ديگرى ميباشند مثلا حيوان كه جنس براى انسان و ساير حيوانات است كوچكتر از نامى و ناميت است كه شامل انواع حيوانات و نباتات ميشود و جنس مطلق بزرگتر از جسم نامى است زيرا هم شامل انواع حيوانات و نباتات شده و هم شامل جمادات ميشود و جوهريت بزرگتر از جسم مطلق است.زيرا علاوه بر آنكه شامل حيوانات و نباتات و جمادات ميشود شامل مجردات از عقول و نفوس هم ميشود.

كلى بزرگتر و وسيع‌تر را كه فوق او كلى نيست جنس الاجناس و جنس عالى مينامند مانند همان جوهر،و كلى كوچكتر را كه فقط شامل چند نوع مختلف ميشود و جزء تمام مشترك ميان چند نوع است جنس سافل است و متوسطات اجناس متوسط‌اند جنس سافل مانند حيوان و متوسط مانند جسم نامى و جسم مطلق.

(از اساس الاقتباس ص ٢٩-تفسير ص ٢٢٩،٩٨،٢٢٨،٤٩٨-كشف المراد ص- ٤٥-٤٦-شفا ج ٢ ص ٤٩٣-دستور ج ١ ص ٤١٦).

جِنسِ عالى و جِنسِ مُتَوَسِّط

-رجوع شود به جنس و جنس سافل.

شيخ الرئيس ابن سينا در دانشنامۀ علائى آرد:

الفاظ كلى همه پنج‌اند:سه ذاتى و دو عرضى،و ذاتى دو گونه باشد نخست،يكى آن بود كه چون بپرسى از چيزها كه چه‌اند كه بدان پرسش حقيقت معنى ايشان خواهى جواب بدان لفظ ذاتى دهند،چنانكه چون بپرسى كه مردم و گاو و اسب چه‌اند؟جواب دهند كه حيوانند،و چون بپرسى كه سياهى و سپيدى و سرخى چه‌اند،جواب دهند كه گونه‌اند و چون بپرسى كه ده و پنج و سه چه چه بود جواب دهند كه شمارند و همچنين چون بپرسند كه زيد و عمرو و خالد چه بوند؟ جواب دهند كه مردم‌اند.

پس حيوان و گونه و شمار و مردم اندر جواب چه چيزى اين چيزها افتد و بتازى اين را جواب ما هو خوانند.

و يكى آن بود كه چون از كدامى هر يكى بپرسى كه مردم كدام حيوان است گويند كه ناطق پس ناطق جواب كدامى مردم بودى و بتازى جواب اى شىء گويند.

و چنانكه بپرسند كه چهار كدام شمار است؟ گويند بدو بار نيمه كردن بيكى رسد.

و هر چه كلى ذاتى بود و جواب اى شىء بود آن را فصل خوانند و اما آن كلى ذاتى كه اندر جواب ما هو بعض بود بعضى از وى عامتر از بعضى است و بعضى خاصتر از بعضى چنانكه جسم عامتر است از حيوان و خاصتر است از گوهر و حيوان كه عامتر است از مردم و خاصتر است از جسم و همچنين شمار خاصتر است از چندى و عامتر است از جفت مثلا و جفت خاصتر است از شمار و عامتر است از چهار و چهار خاصتر است از جفت و عامتر است از اين چهار و آن چهار.پس هر چه كلى عامتر بود نوع عامتر و هر چه كلى خاصتر بود،نوع خاصتر بود و چيزى بود كه جنس بود و هم نوع.و چيزى كه جنس بود و بس و زير چيزى بنوع نبود چنانكه اندر اين مثالها:گوهر و چندى: